راپۆرتی تایبەت بە دۆسیەی هێرشکردنە سەر کێڵگەی کۆرمۆر و لێکەوتەکانی بە ئامانجکردنی ئاسایشی وزەی هەرێمی کوردستان

پێشەکی

ڕۆژی 26ی تشرینی دووەمی 2025، هەرێمی کوردستان ڕووبەڕووی ئاڵنگارییکەی ئەمنی و ئابووری گەورە بووەوە بە هێرشی تیرۆریستی بۆ سەر کێڵگەی گازی "کۆرمۆر".

ئامانجی ئەم ڕاپۆرتە تەنیا گێڕانەوەی ڕووداوەکان نییە، بەڵکو هەوڵدەدات بەڵگەنامەیەکی سەرچاوەیی گشتگیر پێشکەش بە ڕۆژنامەنووسان بکات، کە پاشخانە مێژووییەکان، داتا هونەرییەکان، شیکاری جیۆپۆڵەتیکی و چاودێریکردنی لێکەوتە مرۆیی و ئابوورییەکان لەخۆدەگرێت، ئەمەش ئاسانکاری دەکات بۆ بنیاتنانی چیرۆکی هەواڵی هاوسەنگ و ورد. کوالیتی ئەم دۆسیەیە ئەو پێوەرانەی متمانە و پیشەییبوون دیاری دەکات کە خزمەتگوزاری "خزمەتی هەواڵ" لە داهاتوودا پێی دەناسرێتەوە.

کێڵگەی کۆرمۆر ... مێژوو و گەشەسەندن

کێڵگەی کۆرمۆر دەکەوێتە شارەدێی قادرکەرەم، لە سنووری قەزای "چەمچەماڵ" سەر بە پارێزگای سلێمانی، لە ڕووی جیۆلۆجیەوە کێڵگەکە وەک پێکهاتەیەکی هایدرۆکۆربۆنی زۆر دەوڵەمەند بە گاز و کۆندێنسەیت پۆڵێن دەکرێت، کە ئەمەش وای لێدەکات ببێتە کێڵگەیەکی گازی گرنگ لەسەر ئاستی جیهان،  لە ساڵی 2007 بەپێی ڕێککەوتنێک لە نێوان حکومەتی هەرێمی کوردستان و کۆمپانیاکانی "دانا غاز" و "نەوتی هیلال"ی ئیماراتی وەبەرهێنان لە کێڵگەکە دەستیپێکرد و لە ساڵی 2009، کۆنسۆرسیۆمی پێرڵ پترۆلیۆم  Petroleum) (Pearl پێکهێنرا بۆ لەخۆگرتنی هاوبەشی ستراتیژی ئەوروپی، کە ئەمەش ڕەنگدانەوەی متمانەی نێودەوڵەتییە بە کەرتی وزە لە هەرێم.

خەمڵاندنە سەربەخۆکان لەلایەن کۆمپانیای "Gaffney, Cline & Associates" (GCA) ئەنجامدراون، ئاماژە بەوە دەکەن یەدەگی سەلمێنراو و پێشبینیکراو لە کێڵگەکانی کۆرمۆر و چەمچەماڵ، نزیکەی 4.4 تریلیۆن پێ سێجا گاز و 136 ملیۆن بەرمیل کۆندێنسەیت و 13.3 ملیۆن تۆن گازی شلی (LPG)  تێدایە.

کێڵگەکە لە چوارچێوەی پڕۆژەیەکی گرنگی وەبەرهێنان بەڕێوەدەبردرێت بە هاوبەشی لە نێوان چەندین کۆمپانیای نێودەوڵەتی کە پێکهاتەی بەڕێوەبردنەکەی بەم شێوازەیە:

• دانا غاز (Dana Gas): بارەگاکەی لە ئیماراتە، خاوەنی 35%ـی پشکەکانی کێڵگەکەیە و وەک بەڕێوەبەری هاوبەش کاردەکات
• نەوتی هیلال (Crescent Petroleum): بارەگاکەی لە ئیماراتە، خاوەنی 35%ـی پشکەکانە و وەک بەڕێوەبەری هاوبەش کاردەکات
• OMV:  کۆمپانیایەکی گەورەی وزەی نەمساییە، خاوەنی 10%ـی پشکەکانە
• MOL Group:  کۆمپانیایەکی هەنگاری بۆ نەوت و گاز، خاوەنی 10%ـی پشکەکانە
• RWE:  کۆمپانیایەکی پێشەنگی ئەڵمانی لە بواری کارەبا، خاوەنی 10%ـی پشکەکانە

  گەشەسەندن و توانای بەرهەمهێنان

کێڵگەکە گەشەسەندنی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە، لە ناوچەیەکی چۆڵەوانەوە، گۆڕیویەتی بۆ کۆمەڵگەیەکی پیشەسازی گەورە:

1. دامەزراندن و بەرهەمهێنانی خێرا (2008-2007): لە دەستکەوتێکی ئەندازیاریی پێوانەییدا، دامەزراوەکان بنیاتنران و بەرهەمهێنان لە تشرینی یەکەمی 2008 دەستیپێکرد، واتە تەنها دوای 15 مانگ لە واژۆکردنی گرێبەستەکان. بەرهەمهێنان بە بڕی 305 ملیۆن پێ سێجا ڕۆژانە دەستیپێکرد
2. لابردنی بەربەستەکان  (2023-2018): کۆنسۆرسیۆمەکە زنجیرەیەک نوێکاری هونەری جێبەجێکرد بۆ بەرزکردنەوەی تواناکان بەهۆیەوە بەرهەمهێنان، بە ڕێژەی 50% زیادکرا بۆ گەیشتن بە 450 و پاشان 500 ملیۆن پێ سێجای ڕۆژانە تا ساڵی 2022
3.     گەورەكردن و فراوانکردنی (2025-2023): کۆنسۆرسیۆمەکە بەبڕی 1.1 ملیار دۆلار و بە بەشداری دارایی لەلایەن دامەزراوەی دارایی گەشەپێدانی ئەمریکی DCF  بە سەرمایەی 250 ملیۆن دۆلار وەبەرهێنانی لە کێڵگەکە کرد

خشتەی وردەکاری توانای بەرهەمهێنان (تشرینی دووەمی 2025)

هێرشە تیرۆریستییەکەی سەر کێڵگەی کۆرمۆر (26ی تشرینی دووەمی 2025)

کاتژمێر 23:30 (ئێوارەی چوارشەممە 26ی تشرینی دووەم) کێڵگەکە بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ ڕووبەڕووی هێرشێکی تیرۆریستی بووەوە، ئامانجی ئەم هێرشە پەکخستنی توانای کارکردنی کێڵگەکەبوو و کۆگاکان و بەشە لۆجیسیتییەکانی کێڵگەکەی کردە ئامانج.

زیانەكان

• مرۆیی: خۆشبەختانە، و بەهۆی کاتی هێرشەکە لە شەودا و پرۆتۆکۆڵە توندەکانی سەلامەتی، هیچ زیانێکی گیانی لە ڕیزەکانی کارمەندان یان بەڵێندەران لەم هێرشە دیاریکراوەدا تۆمار نەبوو
• ماددی: زیانی گەورە بەر كۆگای کێڵگەکە کەوت و هەندێک لە بۆرییە پەیوەستەکان زیانیان پێگەیشت، بووە هۆی وەستانی تەواوەتی بەرهەمهێنان؛ وەک ڕێوشوێنێکی خۆپارێزی، بەرهەمهێنانی 750 ملیۆن پێ سێجا گاز بە تەواوی هەڵپەسێردرا بۆ مسۆگەرکردنی سەلامەتی دامەزراوەکە و ئەنجامدانی پشکنینی گشتگیر بۆ زیانەکان

مێژووی هێرشەکانی سەر کێڵگەی کۆرمۆر:

لەماوەی دوو ساڵی ڕابردوودا چەندین جار بە موشەک و درۆن هێرش کراوەتە سەر  کێڵگەی گازی کۆرمۆر کە کۆتا هێرشیان ئێوارەی ڕۆژی چوارشەممە 26ـی تشرینی دووەم بوو.

• ڕۆژی 22ـی حوزەیرانی 2022، نزیكی کاتژمێر 5ـی ئێوارە هێرشکرایە سەر کێڵگەکە
• ڕۆژی 23ـی حوزەیرانی 2022، لە دوو کاتی جیاوازی رۆژەکە شەش مووشەك ئاڕاستەی کێڵگەکە کرا
• ڕۆژی 24ـی حوزەیرانی 2022، بۆ جاری سێیەم بە مووشەك هێرشکرایەوە سەر کێڵگەکە
• ڕۆژی 25ـی حوزەیرانی 2022، بۆ جاری پێنجەم هێرشکرایەوە سەر کێڵگەی گازی کۆرمۆر
• ڕۆژی 30ـی ئابی 2023، لە رێگەی هاوەن و کاتیۆشا هێرشکرایە سەر کێڵگەی کۆرمۆر
• ڕۆژی 25ـی کانوونی دووەمی 2024، جارێکی دیکە بە مووشەك هێرشکرایەوە سەر کێڵگەکە و زیانێکی زۆری ماددی بەر کێڵگەکە کەوت
• ڕۆژی 26ـی نیسانی 2024، لە رێگەی چەند درۆنێکەوە هێرشکرایە سەر کێڵگەکە و لەم هێرشە زیانی گیانی و ماددی زۆری لێکەوتەوە
• ڕۆژی 2ـی شوباتی 2025، بە درۆن هێرشکرایە سەر کێڵگەکە و هیچ زیانێکی گیانی و ماددی نەبوو
• ڕۆژی 25ـی تەمموزی 2025، بە درۆن هێرشکرایە سەر کێڵگەی گازی کۆرمۆر
• ڕۆژی 26ـی تشرینی دووەمی 2025، هێرشکرایە سەر کێڵگەی کۆرمۆر و بەهۆیەوە پڕۆسەی بەرهەمهێنانی گازی سروشتی بە تەواوەتی وەستا و هەرێمی کوردستان زیاتر لە 80٪ـی وێستگەکانی بەرهەمهێنانی کارەبای کوژایەوە

کاریگەرییەکانی هێرشەکەی شەوی 26ـی تشرینی دووەمی 2025 بۆ سەر کێڵگەی کۆرمۆر

بەهۆی ئەم هێرشەوە، هەناردەی گازی سروشتی بۆ وێستگە سەرەکییەکانی بەرهەمهێنانی کارەبا لە هەرێمی کوردستان، كە بریتین لە (وێستگەی گازی هەولێر، وێستگەی چەمچەماڵ، وێستگەی بازیان) كە بەشێوەیەکی گشتیی پشت بە گازی سروشتی دەبەستن بۆ کارکردن، گەیشتنە ئاستی سفر و وێستگەکان لەکارکەوتن.

خشتەی بەراوردکاری دۆخی کارەبا (پێش و دوای هێرشەکە)

وەزارەتی کارەبای حکومەتی هەرێمی کوردستان: 80%ی بەرهەمهێنانی کارەبا لە هەرێم پشت بەم گازە سروشتییە دەبەستێت، کە لە کێڵگەی کۆرمۆرەوە بەرهەمدێت و کارەبا بۆ 6 ملیۆن دانیشتوو دابین دەکات، دوای رووداوی هێرشەکە، دەستبەجێ تیمەکانی وەزارەتی کارەبا دەستیان بە کارکرد بۆ کەمکردنەوەی کاریگەریی ئەو هێرشە، ئەمەش لە ڕێگەی ئاراستەکردنی ئەو مێگاواتە کەمانەی کە ماونەتەوە (لە بەنداوەکان و وێستگەکانی کار بە سووتەمەنی قورس) بۆ نەخۆشخانە، پرۆژەکانی ئاو و ناوەندە ئەمنییەکان.

کاردانەوەکان.. ئیدانەکردنی نێودەوڵەتی و هاوسۆزی ناوخۆیی

هێرشەکە، پێگەی هەرێمی کوردستانی، لە رووی دیپلۆماسی و وزەوە، لەسەر ئاستی جیهان و ناوچەکە زیاتر دەرخست، وڵاتان و دامەزراوەکان زوو لە مەترسی ئەو هێرشە تێگەیشتن و هەڵوێستی خۆیان لەبارەی ئەو رووداوە تیرۆریستییە نیشاندا.

لەسەر ئاستی هەرێمی کوردستان

سەرۆکی هەرێمی کوردستان (نێچیرڤان بارزانی)

"به‌ توندى سه‌ركۆنه‌ى ئه‌و هێرشه‌ تيرۆرستييه‌ ده‌كه‌م، كه‌ شه‌وى ڕابردوو كرايه‌ سه‌ر كێڵگه‌ى كۆرمۆر. ئه‌م هێرشه‌ دژى ژێرخانی ئابوورى و خزمه‌تگوزارييه‌ گشتييه‌كانی عێراق و هەرێمى كوردستانه،‌  هه‌ڕه‌شه‌يه‌كى ڕاسته‌وخۆيه‌ له‌سه‌ر ئاسايش و سه‌قامگيريى وڵات، ئه‌رك و به‌رپرسياريه‌تيى حكوومه‌تى فيدراڵى عێراق و دامه‌زراوه‌ ئه‌منییه‌ په‌یوه‌ندیداره‌کانه‌ و پێويسته‌ به‌ زووترین كات هه‌وڵی جددی بده‌ن و ڕێكارى پێویست و کاریگه‌ر بگرنه‌به‌ر بۆ لێپێچينه‌وه‌ و سزادانى ئه‌نجامده‌رانى ئه‌م تاوانه‌ و ڕێگه‌گرتن له‌ دووباره‌بوونه‌وه‌ى".

سەرۆکی حکومەت (مەسرور بارزانی)

 هەڵوێستێکی توندی وەرگرت و هێرشەکەی بە "تیرۆریستی" وەسف کرد کە گەلی کوردستان بە گشتی دەکاتە ئامانج. لە بەیاننامەیەکی تونددا داوای لە حکومەتی فیدراڵ کرد بکەران سزابدات و تەنها بە لێکۆڵینەوەی ڕواڵەتی وەک جارەکانی پێشوو نەوەستێت. هەروەها پەیوەندییەکی گرنگی لەگەڵ بەرپرسانی ئەمریکی ئەنجامدا بۆ داواکردنی "سیستەمی بەرگری ئاسمانی" بۆ پاراستنی ژێرخانی ئابووری، بە ئاماژەدان بەوەی هەرێم باجی سەقامگیری ناوچەیەک دەدات کە پڕە لە ئاژاوە.

جێگری سەرۆکی حکومەت (قوباد تاڵەبانی)

"ئەمە تاوانێکی تیرۆریستیی گەورەیە و بەئامانجگرتنی ژیان و گوزەرانی رۆژانەی خەڵک و ژێرخانی ئابووریی کوردستان و هەموو عێراقە."

وەزارەتی ناوخۆ و سامانە سروشتییەکان و كارەبای هەرێم:

بەیاننامەیان دەرکرد و جەختیان کردەوە، ئەم هێرشانە هەرێم سارد ناکەنەوە لە پەرەپێدانی کەرتی وزە و کار بۆ چاککردنەوەی زیانەکان بەردەوامە.

هەڵوێستی عێراقی فیدراڵ (بەغدا)

سەرۆک وەزیران (محەمەد شیاع سودانی):

هێرشەکەی ئیدانە کرد و بە "دەستدرێژی بۆ سەر هەموو عێراق"ـی دانا، فەرمانی کرد بە پێکهێنانی لیژنەیەکی لێکۆڵینەوەی هاوبەش، هەروەها بەڵێنیدا بەدواداچوون بۆ ئەنجامدەرانی بکات، ئەم هەڵوێستە ڕەنگدانەوەی تێگەیشتنی بەغدایە، کە کۆرمۆر بەشێکە لە ئاسایشی وزەی عێراق، چونکە بەشدارە لە دابینکردنی تۆڕی نیشتمانیی  کارەبا لە کەرکوک و موسڵ.

وەزارەتی کارەبای فیدراڵ:

لە لێدوانێكی ڕۆژنامەوانیی وتەبێژی وەزارەتی كارەبای فیدراڵ، هاوسۆزی خۆی دەربڕی و ئاماژەی بەوە کرد، کەمی گاز کاریگەریی کردووەتە سەر کاتژمێرەکانی پێدانی کارەبا لە پارێزگاکانی کەرکووك و نەینەوا.

هەڵوێستە نێودەوڵەتییەکان (ئەمریکا، ئەوروپا، نەتەوە یەکگرتووەکان)

ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا:

وەڵامی ئەمریکا بەهێز و خێرا بوو، باڵیۆزخانەکەی لە بەغدا ئیدانەی هێرشەکەی کرد و سەرۆکی حکومەت پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لە (جۆشوا هاریس) هەڵسوڕێنەری کاروباری باڵیۆزخانەوە پێگەیشت، کە تێیدا پشتیوانی ئەمریکای دووپاتکردەوە. هەروەها (مارک ساڤایا) نێردەی ئەمریکا بۆ عێراق لە پەیامێكدا هێرشەكەی بە ئەجێندای دەرەكی دوژمنكارانە وەسف كرد و دەڵێت: "هەموو ئەوانەی لە پشت ئەم هێرشەوەن شوێنپێیان هەڵدەگرین و لێپرسینەوەیان لەگەڵ دەكەین".

بەریتانیا و فەڕەنسا:

باڵیۆزی فەڕەنسا (پاتریک دورێل) و باڵیۆزی بەریتانیا (عیرفان سدیق) بەیاننامەی ئیدانەکردنی ڕوونیان بڵاوکردەوە، جەختیان کردەوە، هێرشکردنە سەر ژێرخانی وزە "هێڵی سوورە" و هەڕەشەیە بۆ سەر سەقامگیریی عێراق.

نەتەوە یەکگرتووەکان(UNAMI):

ئیدانەی هێرشەکەی كرد و گووتی: "ئەم هێرشە تەنیا زیان بە ژێرخانی ئابووری هەرێمی كوردستان و عێراق ناگەیەنێت، بەڵكو پەیامێكی نەرێنی دەنێرێت بە تایبەت دژی سیستەمی فیدراڵی عێراق".

کاردانەوەی شەقامی کوردی

بە پێچەوانەی قەیرانەکانی پێشوو، زۆرینەی خەڵک هۆشیارییەکی گەورەیان نیشاندا بەرامبەر سەرچاوەی کێشەکە، لەبری لۆمەکردنی وەزارەتی کارەبا، هاووڵاتییان توڕەیی خۆیان ئاڕاستەی لایەنی هێرشکار (گرووپە لە یاسا دەرچووەكان) کرد، لە ڕێگەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە، لە بەیاننامەی وەزارەتی کارەبا لە سەرەتای رۆژی یەکشەممە 30ـی تشرینی دووەمی 2025 بە سوپاسکردنی هاووڵاتییان بۆ "ئارامگرتن و خۆڕاگرییان" کۆتایی هێنانی کاریگەریی ئەو هێرشە تیرۆریستییەی راگەیاند.

گەڕانەوە بۆ ڕووناکی.. هەوڵەکانی چاککردنەوە و ئاسۆی داهاتوو

هەوڵەکانی چاککردنەوە و دەستپێکردنەوە

تیمەکانی چاککردنەوە سەر بە کۆمپانیای "پێرڵ پترۆلیۆم" و وەزارەتی سامانە سروشتییەکان، دەستبەجێ دوای کوژاندنەوەی ئاگرەکە دەستیان بەکار کرد.

• ڕۆژی هەینی (29ی تشرینی دووەم): هەڵسەنگاندنی زیانەکان تەواوکرا و كۆگا زیانلێکەوتووەکە لە تۆڕی بەرهەمهێنان دابڕێندرا
• ڕۆژی شەممە (30ی تشرینی دووەم): سەرۆکی حکومەت، مەسرور بارزانی، گەیشتن بە ڕێککەوتنی لەگەڵ کۆمپانیاکە بۆ دەستپێکردنەوەی بەرهەمهێنان ڕاگەیاند. ئێوارەی هەمان رۆژ، پرۆسەی کارپێکردنی تاقیکاریی و پەمپکردنی گاز بۆ بۆرییەکان دەستیپێکرد
• ڕۆژی یەکشەممە (1ی کانونی یەکەم): گەڕانەوەی وێستگەکانی کارەبا بۆ کارکردن و بەرزبوونەوەی بەرهەمهێنان بە شێوەیەکی پلەبەندی بۆ گەڕانەوە بۆ ئاستە ئاساییەکان (4000 مێگاوات) لە ماوەی 24-48 کاتژمێر دوای دەستپێکردنی ناردنی گاز بۆ وێستگەکانی کارەبا

شیکردنەوەی ڕووماڵی میدیایی

میدیای ناوخۆیی

بە شێوەیەكی گشتیی کەناڵ و ماڵپەڕە کوردییەکان جەختیان لەسەر دوو لایەن کردەوە:

1. خزمەتگوزاریی: بەدواداچوونی ورد بۆ کاتژمێرەکانی بڕان و خشتەکانی دابەش کردنی کارەبا
2. سیاسی: بەستنەوەی هێرشەکە بە سەرکەوتنەکانی ئەم دواییەی هەرێم (هەڵبژاردن، فراوانکردنی کێڵگە) و ئاڕاستەکردنی پەنجەی تۆمەت بۆ گروپە چەکدارەکان

میدیای نێودەوڵەتی

ئاژانسە جیهانییەکان (Reuters, AP, AFP) و ماڵپەڕە تایبەتمەندەکانی وزە (  Oil & Gas Journal،  Iraq Oil Report) لە ڕوانگەی جیۆپۆڵەتیکی و ئابوورییەوە مامەڵەیان لەگەڵ ڕووداوەکەدا کرد:

• ڕۆڵی کۆمپانیای "دانا غاز" و کاریگەریی لەسەر پشکەکانی خستە ڕوو
• هێرشەکەیان بەستەوە بە ململانێی هەرێمی و بوونی هێزەکانی ئەمریکاوە
• ئاماژەیان بەوە کرد، هێرشەکە هەڕەشەیە بۆ سەر هیواکانی عێراق لە سەربەخۆیی گازی سروشتی

پەیامی دڵنیایی بۆ وەبەرهێنەران

خێرایی پێوانەیی لە چاککردنەوەی زیانەکان بە کەمتر لە چوار رۆژ، پەیامێکی بەهێز دەنێرێت بۆ وەبەرهێنەران، کە هەرچەن ئاڵنگارییەکان گەورەشبن، حکومەت پابەندە بە پاراستنی وەبەرهێنانەکان، هەروەها دڵنیایی دەدات هەرێمی کوردستان، خاوەنی ژێرخانێکی بەهێزی خۆڕاگریی بەگەڕخستنی بەرزە.

بۆ داگرتنی ئەم ڕاپۆرتە بە شێوەی فایلی pdf کرتە لێرە بکە

گەورەترین کونسوڵخانەی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریکا لە هەرێمی کوردستان دەکرێتەوە

پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و ئەمریکا

مێژووی کۆنسوڵخانەی گشتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە هەولێر

چیرۆکی کۆنسوڵخانەی گشتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە هەولێر، لە زۆر ڕووەوە، چیرۆکی پەیوەندییەكی هاوچەرخە لە نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکان و هەرێمی کوردستان. ئەم چیرۆکە ساڵی 2007 بە هێمنی دەستیپێکرد، کاتێک ئەمریکا نووسینگەیەکی دیپلۆماسی بچووکی لە شارەکە کردەوە، لە کاتێکدا عێراق و هەرێمی کوردستان بە قۆناغێکی پڕ لە نادڵنیاییدا تێدەپەڕین. ئەوەی وەک بنکەیەکی بچووک دەستیپێکرد، زوو گۆڕا بۆ یەکێک لە گرنگترین نوێنەرایەتییە دیپلۆماسییەکانی واشنتن لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

تا ساڵی 2011، ئەمریکا ئەم پابەندبوونەی بە فەرمی کرد. نووسینگەکەی هەولێر، پلەکەی بەرزکرایەوە بۆ "کۆنسوڵخانەی گشتی"، ئەمەش هەولێری کردە کۆڵەکەیەکی سەرەکی بۆ بەجێگەیاندنی ئەرکەکانی ئەمریکا لە دەرەوەی بەغدا. لەو ساتەوە، بوونی ئەمریکا سروشتێکی نوێی وەرگرت؛ هەمیشەییتر، سیاسیتر و وەبەرهێنەرێکی قوڵتر لە ئایندەی هەرێمی کوردستاندا.

بە تێپەڕبوونی ساڵەکان، قەبارە و گرنگی کۆنسوڵخانەکە گەشەی کرد. ئەمەش دواجار بووە هۆی دروستکردنی کۆمەڵگەیەکی گەورەی نوێ بۆ کۆنسوڵخانەکە لەسەر ڕێگای پیرمام؛ دامەزراوەیەک کە هێندە گەورەیە زۆرجار وەک یەکێک لە گەورەترین کۆمەڵگە دیپلۆماسییەکانی ئەمریکا لە جیهاندا ئاماژەی پێ دەکرێت. قەبارەی ئەم پرۆژەیە پەیامێکی ڕوونی تێدایە:

"ویلایەتە یەکگرتووەکان هەرێمی کوردستان وەک شوێنێک دەبینێت کە نیازی مانەوە و هاوکاری و بەشداریکردنی هەیە لە بونیادنانی ئایندەیەکی سەقامگیرتر".

دیپلۆماسی و سیاسەت: گفتوگۆیەکی بەردەوام و نەگۆڕ

لە سەرەتای دامەزراندنیەوە، کۆنسوڵخانەی گشتیی وەک پردی پەیوەندیی ویلایەتە یەکگرتووەکان لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان کاری کردووە. هەموو کونسوڵە گشتییەکان کاتێکی زۆریان تەرخان کردووە بۆ کۆبوونەوە لەگەڵ سەرکردەکانی هەرێمی کوردستان، لەوانە سەرۆکەکان، سەرۆک وەزیرانەکان، وەزیرەکان، سەرۆکی حزبەکان و نوێنەرانی کۆمەڵگەی مەدەنی و پێکهاتەکان.

تۆنی ئەم پەیوەندییانە هەمیشە گەرم و ڕاشکاوانە بووە. دیپلۆماتکارانی ئەمریکا لە هەولێر بە نزیکی لەگەڵ حکومەتی هەرێم کار دەکەن بۆ:

• ڕاگرتنی هاوسەنگییە سیاسییە هەستیارەکەی نێوان هەولێر و بەغدا.

• پاڵپشتیکردنی حوکمڕانی سەقامگیر و بەڕێوەبردنێکی بەرپرسیارانە.

• هاندانی هەڵبژاردنی شەفاف و پرۆسەی دیموکراسی.

• هاوکاریکردنی هەرێم لە ئەنجامدانی چاکسازی ئابووری و ڕاکێشانی وەبەرهێنانی بیانی.

لە کاتە هەستیارەکاندا، وەک قەیرانی ئابووریی، چەقبەستنی سیاسیی، یان ناسەقامگیری ناوچەیی، کۆنسوڵە گشتییەکان زۆرجار وەک دەنگێکی هێورکەرەوە و دڵنیاکەرەوە دەرکەوتوون، هاندەری گفتوگۆ بوون و پاڵپشتی هەوڵەکانی هێورکردنەوەی ناکۆکییەکانیان کردووە. بوونی ئەوان فاکتەرێکی سەقامگیری بووە، بەتایبەتی لە قۆناغە هەستیارەکانی وەک پێکهێنانی حکومەت، هەڵبژاردنەکان، یان دانوستانەکانی نێوان هەرێم و بەغدا.

هاوکاری ئەمنی و سەربازی: هاوبەشییەک کە لە مەیدانی جەنگدا دروست بووە

پەیوەندیی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکان و هێزی پێشمەرگە لەسەر بنەمای ڕێزێکی قوڵی دوولایەنە دامەزراوە. کۆنسوڵخانەی گشتیی ڕۆڵێکی ناوەندیی بینیوە لە هەماهەنگیکردنی پاڵپشتییە سەربازییەکانی ئەمریکا بۆ پێشمەرگە، بەتایبەتی لەو ساڵانەی کە داعش هەڕەشەی لە تەواوی ناوچەکە دەکرد.

راهێنان، ڕێکخستنەوە، بەپیشەییکردن و دابینکردنی کەرەستە، بەشێک بوون لە پابەندبوونێکی درێژخایەنی ئەمریکا بۆ مۆدێرنکردنی هێزەکانی پێشمەرگە. زۆرێک لە بەرپرسانی ئەمریکا پێشمەرگە وەک "هاوبەشی جێی متمانە" وەسف دەکەن کە قوربانییەکانیان ڕاستەوخۆ بەشداربووە لە پاراستنی ناوچەکە و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی.

کۆنسوڵخانەکە هەروەها بە نزیکی لەگەڵ دامەزراوە ئەمنییەکانی ناوخۆی هەرێمی کوردستان (ئاسایش، هێزەکانی پۆلیس و خزمەتگوزارییە فریاگوزارییەکان) کار دەکات بۆ باشترکردنی وەڵامدانەوەی قەیرانەکان، بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر و پاراستنی هاووڵاتییان و ژێرخانەکان.

تەنانەت کاتێک هێرشی مووشەکی و درۆن کرایە سەر هەولێر یان فڕۆکەخانەکەی، کۆنسوڵخانەکە بەردەوام بوو لە کارەکانی، ئەمەش جەختکردنەوە بوو لەسەر ئەو پەیامەی، كە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریكا، پابەندە بە ئەرکەکەی و چاوترسێن نابێت بەو کەسانەی دەیانەوێت سەقامگیری ناوچەکە تێکبدەن.

پەیوەندییە کولتووریی و پەروەردەییەکان: بونیاتنانی پەیوەندیی لە دەرەوەی سیاسەت

لە دەرەوەی سیاسەت و ئاسایش، کۆنسوڵخانەکە وەبەرهێنانێکی گەورەی لە بواری کولتووری و پەروەردەییدا کردووە. ئەمەش هەموو شتێکی گرتۆتەوە، لە پاڵپشتیکردنی پاراستنی قەڵای هەولێر (کە یەکێکە لە کۆنترین شوێنەوارەکان لە جیهاندا کە ژیانی تێدا بەردەوامە) تا بەشداریکردن لە فیستیڤاڵە کولتوورییەکان، ئاهەنگەکانی نەورۆز و گفتوگۆ گشتییەکان سەبارەت بە پێکەوەژیان و مافی پێکهاتەکان.

بەرنامە پەروەردەییەکانی کۆنسوڵخانەکە دەرگایان بۆ هەزاران گەنجی کورد کردۆتەوە. لە ڕێگەی بەرنامەکانی وەک (Education USA)، سکۆلەرشیپی فوڵبرایت، بەرنامەکانی (SUSI)، دەستپێشخەرییەکانی زمانی ئینگلیزیی و چەندین بەرنامەی ئاڵوگۆڕی گەنجان، خوێندکارانی کورد دەرفەتی خوێندنیان لە ئەمریکا بەدەستهێناوە و بە شارەزایی نوێ و دیدگای فراوانترەوە گەڕاونەتەوە نیشتمان. ئەم ئاڵوگۆڕانە نەوەیەک لە پیشەیی گەنجیان درووستکردووە، کە تێگەیشتنیان بۆ کوردستان و بۆ ئەمریکا هەیە، ئەمەش پەیوەندی درێژخایەنی نێوان هەردوو کۆمەڵگەکەی بەهێزتر کردووە.

پەیوەندی زانستی، ئەکادیمی و تەندروستی: کارێکی بێدەنگ بەڵام گرنگ

هەرچەندە هەمیشە ڕانەگەیەندراوە، بەڵام کۆنسوڵخانەکە هاندەری هاوکاری زانستی و ئەکادیمیش بووە. دیپلۆماتکارانی ئەمریکا زۆرجار لەگەڵ زانکۆکان، دامەزراوە پزیشکییەکان و ناوەندەکانی توێژینەوە لە سەرانسەری هەرێمی کوردستان لە پەیوەندیدان.

گفتوگۆکان لەسەر راهێنانی پزیشکی، هاوکاری تەندروستی گشتی، داهێنانی دیجیتاڵی، ئاڵنگارییە ژینگەییەکان و هاوبەشی نێوان زانکۆکان بە بەردەوامی گەشەیان کردووە. ئەم دەستپێشخەرییە بێدەنگ و پشت پەردانە یارمەتیدەرن بۆ بونیادنانی توانای دامەزراوەیی درێژخایەن و هاندانی هاوکاری لەو بوارانەی کە کاریگەرییان لەسەر ژیانی ڕۆژانەی خەڵک هەیە: تەندروستی، پەروەردە، تەکنەلۆژیا و خۆڕاگری ژینگەیی.

پەیوەندییەک کە لەسەر بنەمای پابەندبوون بونیاد نراوە

کۆنسوڵخانەی گشتیی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە هەولێر تەنها بینایەک نییە. بەڵکو نوێنەرایەتی پەیوەندییەک دەکات، کە بە درێژایی ساڵانێک لە هاوکاریی سیاسیی، سەربازیی، مرۆیی، کولتووریی و ئەکادیمیی گەشەی کردووە. پەرەسەندنی لە نووسینگەیەکی بچووکەوە لە ساڵی 2007 بۆ یەکێک لە گەورەترین نوێنەرایەتییە دیپلۆماسییەکانی ئەمریکا لە جیهاندا، ڕاستییەکی سادە دەردەخات.

ویلایەتە یەکگرتووەکان هەرێمی کوردستان وەک هاوبەشێکی بەنرخ و دۆستێکی گرنگ دەبینێت.

بوونی بەردەوامی کۆنسوڵخانەی گشتی، لە کاتی جەنگ، قەیرانە سیاسییەکان، گرژییە ناوچەییەکان و ساتەکانی پێشکەوتن، نیشانەی ئەوەیە کە ئەم هاوبەشییە کاتی نییە؛ بەڵکو درێژخایەن و ستراتیژییە و ڕەگی لە بەرژەوەندی و بەها هاوبەشەکاندا داکوتاوە.

بوونی بەردەوامی کۆنسوڵخانەی گشتی نیشانەی ئەوەیە کە ئەم هاوبەشییە کاتی نییە؛ بەڵکو درێژخایەن و ستراتیژییە و ڕەگی لە بەرژەوەندی و بەها هاوبەشەکاندا داکوتاوە.

كرۆنۆلۆجی Chronology پوختەیەک لە مێژووی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و هەرێمی کوردستان

1991 : دەرچوونی بڕیاری 688ـی ئەنجومەنی ئاسایش و سەپاندنی "ناوچەی دژەفڕین".

ئەم بڕیارە بووە هەوێنی پەیوەندییەکان، کە تێیدا ویلایەتە یەکگرتووەکان سەرکردایەتی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی کرد بۆ پاراستنی گەلی کوردستان لە ستەمی ڕژێمی پێشوو، ئەمەش زەمینەی خۆشکرد بۆ ئەنجامدانی یەکەم هەڵبژاردنی پەرلەمان و پێکهێنانی حکومەتی هەرێم.

1998: ڕێککەوتننامەی واشنتن

دیپلۆماسییەتی ئەمریکا ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوەی بینی لە پشتیوانی کردنی ئاشتی لە هەرێمی کوردستان، کاتێک واشنتن سەرپەرشتی ڕێککەوتنی مێژوویی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانی کرد بە ئامادەبوونی وەزیری دەرەوەی ئەوکات، مادلین ئۆڵبڕایت.

2003: هاوبەشیی لە پرۆسەی ئازادکردندا

پەیوەندییەکان بەهێزتر بوون و بوونە هاوپەیمانییەکی سەربازیی و مەیدانی لە کاتی پرۆسەی ئازادیی عێراقدا، کە تێیدا هێزەکانی پێشمەرگە شانبەشانی هێزەکانی ئەمریکا جەنگان بۆ ڕووخاندنی ڕژێمی دیکتاتۆر، ئەمەش زەمینەی بۆ قۆناغێکی نوێ لە بونیادنانی عێراقی نوێی فیدڕاڵ و دەستووریی خۆش کرد.

2011: نوێنەرایەتی فەرمی دیپلۆماسی

لەگەڵ کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق، کۆنسوڵخانەی گشتیی ئەمریکا بە فەرمی لە هەولێر کرایەوە، تا قۆناغێکی نوێ لە پەیوەندییە ڕاستەوخۆکانی دیپلۆماسی، ئابووری و ڕۆشنبیری دەستپێبکات.

2014: جەنگی دژی تیرۆر

کاتێک ڕێکخراوی تیرۆریستی داعش هەڕەشەی لە هەولێر کرد، ویلایەتە یەکگرتووەکان یەکەم لایەن بوو، کە بەدەم داواکەوە هات لە ڕێگەی دابینکردنی پاڵپشتی ئاسمانیی و لۆجیستیی، هەماهەنگی نێوان پێنتاگۆن و وەزارەتی پێشمەرگە نموونەیەکی سەرکەوتووی تۆمارکرد، لە تێکشکاندنی تیرۆر و شکاندنی شکۆی ئەو ڕێکخراوە.

2025: چەسپاندنی مانەوە

(بینای نوێ) کردنەوەی کۆمەڵگەی نوێی کۆنسوڵخانە لە هەولێر لە ئەمڕۆدا (کە گەورەترینە لە جیهاندا) وەک پەیامێکی دڵنیایی و جەختکردنەوەیەکە لەسەر ئەوەی کە هاوبەشی نێوان واشنتن و هەولێر کاتیی نییە، بەڵکو پەیوەندییەکی ستراتیژیی درێژخایەنە و ئامانجی پتەوکردنی سەقامگیریی و بووژانەوەیە لە ناوچەکەدا.

کونسوڵخانە نوێییەکەی ئەمریکا

ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، گەورەترین کونسوڵخانەی خۆی لەسەر ئاستی جیهان لە هەولێری پایتەختی هەرێمی کوردستان دەکاتەوە، کونسوڵخانە نوێییەکەی ئەمریکا لەسەر ڕووبەری 50 هێکتار زەویی دروستدەکرێت، بە سەرمایەی 796 ملیۆن دۆلار، ئەمڕۆش بەشێوەیەکی فەرمیی باڵەخانە نوێیەكەی کونسوڵخانەی ئەمریکا دەکرێتەوە.

باڵەخانە نوێییەکەی کونسوڵخانەی ئەمریکا، وەک سەکۆیەکی پارێزراو خزمەت دەکات بۆ برەودان بە بەرژەوەندییەکانی ئەو وڵاتە بەشێوەیەکی سەلامەتتر و بەهێزتر، باڵەخانە نوێییەکە بەگوێرەی ستانداردەکانی ئاسایش و سەلامەتی دروستکراوە و دیزاینەکەی هاوتایە لەگەڵ پێکهاتەی شارستانیی گەشەسەندووی هەولێر، كونسوڵخانەكە بەهێزی کاری 1200 کەس لە هاووڵاتییانی هەرێمی کوردستان و ئەمریکی و وڵاتی سێیەم دروستکراوە و باڵەخانەکە توانای خۆژێنی تیادا بونیادنراوە و ئاوی بەکارهاتوو لە باڵەخانەکە دووبارە بۆ ئاودێری بەکاردێتەوە، هەروەها بۆ دابینکردنی وزە پشت بەخۆی دەبەستێت و توانای بەرگەگرتنی ڕووداوە سروشتییەکانی هەیە.

سەربازیی

لە دوای پڕۆسەی ئازادکردنی عێراق، هەرێمی کوردستان و ئەمریکا، پەیوەندییەکانیان پتەوتر كرد و بەشێوەیەکی بەردەوامیش ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لە ڕووی سەربازییەوە هاوکاریی بەردەوامی پێشکەش بە هێزەکانی پێشمەرگە کردووە، لە ڕووی داراییەوە لە چەند ساڵی ڕابردوو بەشێوەیەکی بەردەوام هاوکاری دارایی پێشکەش بە هێزەکانی پێشمەرگە کردووە.

ئەم هاوکارییە داراییەی ئەمریکا، بۆ هێزەکانی پێشمەرگە، لە چوارچێوەی لێکتێگەیشتننامەی نێوان حکومەتی هەرێمی کوردستان و وەزارەتی جەنگی ئەمریکایە کە لە ساڵی 2022، واژۆکرا و تاوەکوو کۆتایی ساڵی 2026 بەردەوام دەبێت، جگە لە هاوکاریی دارایی لە چوارچێوەی ئەم ڕێککەوتنە گرنگە، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ڕۆڵی گرنگی لە یەکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە گێڕاوە، تاوەکو ئێستا 11 فرقە لە هێزە یەکخراوەکان درووستکراون، هەروەها هاوکاریی هێزەکانی پێشمەرگە دەکات لە چوارچێوەی (ڕاوێژکاریی - مەشق و راهێنان - ئۆتۆمبێل و ئامێری سەربازیی)  هەروەها ئەمریکا هاوکاربووە لە یەکخستنەوەی دەڤەرەکان (هێزەکانی یەکەی 70 و 80) ئێستا هێزەکانی دەڤەری یەك، کە هێزەکانی یەکەی 80 یە، بە تەواوەتی خراونەتە سەر وەزارەتی پێشمەرگە.

وەبەرهێنان

بەهۆی سەقامگیریی و بەرقەراری ئاسایش، هەرێمی کوردستان بووەتە ناوچەیەکی ئارام بۆ وەبەرهێنەرانی بیانی و ئەمریکییەکانیش هاوشێوەی وڵاتانی دیکە، کەڵکیان لەو ئارامییەی هەرێمی کوردستان وەرگرتووە و راستەوخۆ بەشێک لە سەرمایەکانیان هاوردەی هەرێمی کوردستان کردووە و لە چەندین سێکتەری جیاواز وەبەرهێنانیان کردووە:

ئەنجامدانی وەبەرهێنان بە بڕی نزیکەی 433 ملیۆن دۆلار لە لایەن کۆمپانیا و وەبەرهێنەرانی ئەمریکا وەک ئەوەی خوارەوە:

بە شێوەی ڕاستەوخۆ: چوار پڕۆژە لە کەرتەکانی (بازرگانی - پیشەسازی - گەشتیاریی - نیشتەجێبوون)

بە شێوەی هاوبەش: سێ پڕۆژە لە کەرتەکانی (نیشتەجێبوون - پیشەسازی خۆراک - پەروەردە)

نەوت و گاز

لە بواری وەبەرهێنانی نەوت و گازدا، دەیان کۆمپانیای ئەمریکی لە هەرێمی کوردستان لە بوارەکانی پیشەسازی نەوت، گازی سروشتیی، خزمەتگوزاریی نەوت و سێکتەری کارەبا کار دەکەن، لە مانگی ئایاری ئەمساڵیش وەزارەتی سامانە سروشتییەکان و هەردوو کۆمپانیای ئێچ کەی ئێن ئەنەرجی (HKN Energy) و وێستێرن زاگرۆس (Western Zagros) دوو گرێبەستی گەورەیان، بە بەهای 110 ملیار دۆلاریان واژۆکرد.

بازرگانی

لە چوارچێوەی سیاسەتی هەمەچەشنکردنی سەرچاوەکانی داهات، حکومەتی هەرێمی کوردستان ئاسانکاریی زۆری بۆ بازرگانان کردووە و بازرگانان و کۆمپانیا ئەمریکییەکانیش بەشداربوونە لە پێشخستنی پەیوەندییە بازرگانییەکانیان لەگەڵ هەرێمی کوردستان، تاوەکو ئێستا 167 کۆمپانیای ئەمریکی لە هەرێمی کوردستان تۆمارکراون و کاری بازرگانی دەکەن.

بوارەكانی بازرگانی لە نێوان هەرێمی کوردستان و ویلایەتە یەکگرتووەکــانی ئــەمـریکا:

(بەڵێندەرایەتی و بازرگانی گشتیی – پیشەسازیی نەوت - ئەمنی - دیجیتاڵیی - مین  - راوێژکاریی و پەیوەندی نێودەوڵەتی - کشتوکاڵ و خۆراک - گازی سروشتی - کارەبا و وزە - تەندروستی - گەشەپێدان و توانای مرۆیی – ئاو و ئەندازیاریی و بیناسازی).

کۆمەڵگا و رێکخراوەکان

لە چوارچێوەی پەیوەندییەکانی نێوان هەرێمی کوردستان و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، بۆ مەبەستی زیاتر پێشختسنی پەیوەندییە کلتووریی و فەرهەنگیی و کۆمەڵایەتی و پەروەردەییەکان، ئاسانکاریی زۆر بۆ کارکردنی رێکخراوە ئەمریکییەکان کراوە.

رێکخراوی تۆمارکراوی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە هەرێمی کوردستان

157 رێکخراو: (114 هەولێر - 20 سلێمانی -  22 دهۆک - 1 ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم)

بواری کارکردنی رێکخراوەکانی ئەمریکا لە هەرێمی کوردستان:

(پەروەردە - تەندروستی - پەرەپێدان - گەشەپێدانی مرۆیی - پەرەپێدانی کۆمەڵگە  - توێژینەوە - مرۆیی - خانمان - منداڵان - خێرخوازیی – دیموکراسیی – راگەیاندن – رۆشنبیریی - ژینگە - فریاگوزاریی کۆمەڵگە - کۆمەڵایەتی – کشتوکاڵ).

بۆ داگرتنی ئەم ڕاپۆرتە بە شێوەی فایلی pdf کرتە لێرە بکە

داتا و زانیاریی تایبەت بە رووداوە سرووشتییەکەی پارێزگای سلێمانی و ئیدارەی سەربەخۆی گەرمیان

لەم راپۆرتەدا داتا و زانیاری لەبارەی بڕی باران و کاریگەرییەکانی لەسەر ئاستی سەرجەم پارێزگا و ئیدارە سەربەخۆکان خراوەتە ڕوو، ئەم زانیارییانە نوێترین زانیارییەکانن تاکوو 10ـی کانوونی یەکەمی 2025. بەهۆی بارانبارینی بەخوڕ و لێزمەباران، لە هەندێك ناوچەی هەرێمی کوردستان رووداوی کەوتنەوەی لافاو درووست بوو، بەتایبەت لە پارێزگای سلێمانی و ئیدارەی سەربەخۆی گەرمیان، بەهۆیەوە زیانی ماددی و گیانیی لێکەوتەوە، لەگەڵ ئامادەکردنی ئەم راپۆرتە، لیژنەی قەرەبووکردنەوەی زیانلێکەوتووان لە هەردوو پارێزگای سلێمانی و ئیدارەی سەربەخۆی گەرمیان پێک هێندراوە بۆ هەڵسەنگاندنی زیانە ماددییەکان و قەرەبووکردنەوەی زیانلێکەوتووان، هەروەها لە رێگەی ناوەندی هەماهەنگیی قەیرانەکانی سەر بە وەزارەتی ناوخۆ، هاوکاری بەسەر زیانلێکەوتووان دابەش دەکرێت و ژمارەیەك رێکخراوی خێرخوازی و کۆمپانیاكان، لە رێگەی ناوەندی هاوبەشی قەیرانەکان هاوکاری بەسەر زیانلێکەوتووان دابەش دەکەن.

پارێزگای هەولێر

بڕی دابارینی باران لە پارێزگای هەولێر لە ڕێکەوتی 8-12-2025 لە سەنتەری شار (25.6) ملم باران بووە.

ڕێژەی دابارین لە ڕۆژی سێشەممە، ڕێکەوتی 9-12-2025 لە پارێزگای هەولێر، (14.1) ملم بووە.

• بەشێوەیەکی گشتی زیانێکی وا تۆمار نەکراوە، تەنها ئاو لە چەند ناوچەیەک کۆ بووەوە.
• لە گوندی قەریتاغ سەر بە ناحیەی شەمامک، (6) ماڵ ئاو چووەتە ناو ماڵەکانیان.
• بەهۆی بەرزبوونەوەی ئاستی لێڵیی ئاو، زۆربەی ئەو پڕۆژانەی کە دەکەونە سەر زێی گەورە بەرهەمهێنانیان ڕاگیراوە، ئەم ڕاگرتنەش بۆ ماوەی (24 تاوەکو 48) کاتژمێر بەردەوام دەبێت، بۆیە داوا لە هاووڵاتییان کراوە دەست بە ئاوەوە بگرن.
• بەهۆی هەورەبروسکەوە (6) پێشمەرگە لە سنووری بالیسان بریندار بوون و برینەکانیان سووکن و (5) لە پێشمەرگەكان، لە نەخۆشخانەی ڕانیە چارەسەریان وەرگرتووە و ئێستا گەڕێندراونەتەوە شوێنی خۆیان، تەنیا یەک کەسیان بۆ نەخۆشخانەی سلێمانی ڕەوانە کراوە بە مەبەستی چارەسەر.

پارێزگای سلێمانی

بەشێوەیەکی گشتی بڕی دابارینی باران لە ڕێکەوتی 8-12-2025 نزیکەی (61.3) ملم بووە. بەڵام هیچ زیانێک تۆمار نەکراوە لەو ڕۆژدا. لە ڕێکەوتی 9-12-2025 لە دوای نیوەڕۆ بارانێکی بەلێزمە هەمان پارێزگای گرتەوە، تاوەکوو شەو بەردەوام بوو، بڕی دابارین گەیشتە (122.7) ملم، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی، چەندین ماڵ و قوتابخانە لە گەڕەکی ڕاپەڕین ژێر ئاو بکەون و ئاو لە چەندین شەقامی سەرەکی کۆ ببێتەوە. بەڵام لە قەزای چەمچەماڵ و ناحیەی تەکیە و شۆڕش، ڕێژەی دابارینی باران بەشێوەیەکی زۆر بەلێزمە بووە، لە ماوەی (4) کاتژمێر لە نێوان (11 نیوەڕۆ بۆ 2ـی نیوەڕۆ) ی ڕۆژی سێشەممە، ڕێکەوتی 9-12-2025 بڕی (80) ملم بووە، تەنیا لەو ڕۆژەدا لە چەمچەماڵ (127.1) ملم و لە تەکیە (173.5) ملم باران باریوە، ئەمەش بووەتە هۆی درووستبوونی لافاوێکی بەهێز لەو ناوچانە، زیانە سەرەتاییەکان بەم شێوەیەن:

• دوو کەس گیانیان لەدەست داوە و دوو کەسی دیکەش بریندار بوون، کەسێكیش بێسەروشوێنە.
• دەیان ئۆتۆمبیل ئاو بردوونی و زیانیان پێکەوتووە.
• (500) ماڵ لە قەزای چەمچەماڵ زیانی بەرکەوتووە و لە پارێزگای سلێمانی و بازیانیش چەندین ماڵ زیانیان بەرکەوتووە.
• زیاتر لە (100) دووکان و کۆگا ئاو چووەتە ناویان و (5) فەرمانگەی حکومی ئاویان تێچووە و کتێبخانەی چەمچەماڵ زیانێکی زۆری بەرکەوتووە.
• ڕێگە سەرەکییەکانی سلێمانی- چەمچەماڵ و کەرکوک – چەمچەماڵ داخراون و بە سەدان کەس لە خاڵەكانی پشکنین گیریان خواردووە.
• کارەبا لە قەزای چەمچەماڵ بڕاوە و هێڵەکانی ئینتەرنێت کێشەیان تێکەوتووە. بنکەی کەشناسیی قەزاکە زیانێکی زۆری بەرکەوتووە.
• لە ناحیەی شوان بەهۆی لافاوەوە (400) حەوزی ماسی و پرۆژەی ئاوی خاڵخاڵان ژێرئاو کەوتوون.
• لە هەریەکە لە سنووری پارێزگای سلێمانی، قەزای شارەزوور، چەمچەماڵ، دووکان، شارباژێر و پێنجوێن، ناوەندەکانی خوێندن کراوەتە پشوو.
• لە ناحیەی پیرەمەگروون، ئاو چووەتە ناو چەندین ماڵ و چەندین کۆگا و دووکان زیانیان بەرکەوتووە.
• لە قەزای دوکان (7) ماڵ و (15) دوکان و مارکێت و ڕێستورانت، زیانیان بەرکەوتووە.
• نەخۆشخانەی شەهید غەریب هەڵەدنی و بنکەی پولیسی فریاکەوتن لە قەزای دووکان ئاویان تێچووە.

پارێزگای دهۆک

بەشێوەیەکی گشتیی ڕێژەی دابارینی باران لەو پارێزگایە (23.6) ملم بووە، لە ڕێکەوتی 8-12-2025 بارانێکی مامناوەند بووە و هیچ زیانێک تۆمار نەکراوە. ڕێژەی دابارین لە ڕێکەوتی 9-12-2025 بە بڕی (1.8) ملم بووە.

پارێزگای هەڵەبجە

بڕی دابارینی باران لەو پارێزگایە لە ڕێکەوتی  8-12-2025نزیکەی (54) ملم بووە، جگە لە گیرانی چەند ڕێڕەوێکی ئاوی، هیچ زیانێک تۆمار نەکراوە.

ڕێژەی دابارین لە ڕۆژی سێشەممە ڕێکەوتی 9-12-2025 لە پارێزگای هەڵەبجە (92.5) ملم بووە، لە سەرجەم ناوەندەکانی خوێندن و زانکۆکان پشووی فەرمی ڕاگەیەندراوە. ماڵێک لە ناوەندی هەڵەبجە زیانێکی زۆری بەرکەوتووە.

ئاستی ئاوی ڕووباری سیروان بە ڕێژەیەکی بەرچاو ڕووی لە زیادبوون کردووە.

پارێزگای کەرکوک

بڕی دابارین لەو پارێزگایە نزیکەی (26.7) ملم بووە، لە ڕێکەوتی 8-12-2025 و لە ڕێکەوتی  9-12-2025 لە پارێزگاکە (39.4) ملم باران باریوە. زیانەکان تا ئێستا بەم شێوەیەن

• لە گەڕەکی شۆراوە، ئاو چووتە قوتابخانەیەك، لە ناحیەی لەیلان، گوندی بەیانلوو، یەکێک لە پردەکان ئاو بردویەتی و لە ئێستادا ڕێگەی کەرکوک – لەیلان داخراوە.
• منداڵێکی تەمەن (7) ساڵ، لە گوندی فرقانی، بەهۆی بەرزبوونەوەی ئاستی ئاوەوە خنکاوە، ئێستا تەرمەکەی لە نەخۆشخانەی لەیلانە.
• پردێکی ستراتیجی لە قەزای داقوق داڕماوە، بەهۆیەوە هاتووچۆی نێوان کەرکووک و بەغداد نەماوە.

ئیدارەی سەربەخۆی گەرمیان

ڕێژەی دابارینی باران لەو ئیدارەیە نزیکەی (50) ملم بووە، لە ڕێکەوتی 8-12-2025 و خۆشبەختانە تەنها ئاو لە چەند شوێنێکی ئیدارە کۆبووەتەوە کە دەستبەجێ لە لایەن تیمەکانی فریاگوزاریی چارەسەر کراوە و زیانی نەبووە. بەڵام ڕێژەی بارانبارین لە دواینیوەڕۆی ڕێکەوتی 9-12-2025 زۆر بووە، بەنزیکەیی (76.6) ملم باران باریوە، بووەتە هۆی دروستبوونی لافاو لە ناحیەی ڕزگاری و کەلار و زیانێکی زۆری هەبووە، کە بەم شێوەی خوارەوە بووە:

• لە قەزای کەلار منداڵێك کەوتووەتە نێو ئاوی لافاو و بەهۆیەوە خنکاوە.
• زیانێکی زۆر بەر بازاڕی قەزای ڕزگاری کەوتووە و چەندین دووکان و کۆگا زیانیان بەرکەوتووە.
• ئاو چووتە چەندین ماڵ و زیانی ماددی بەر هاووڵاتییان کەوتووە.
• ڕێگەی نێوان هەردوو قەزای کەلار و ڕزگاری پچڕاوە.
• هاتووچۆی نێوان گەرمیان و سەرجەم ڕێگە سەرەکییەکان داخراون.
• لە گەڕەکی گۆران لە کەلار، بەهۆی بەرزبوونەوەی ئاستی ئاو لە پردی لە نێوان هەردوو گەڕەکی بەری گۆران و بەری سەرکەوتن، چەندین ماڵ ئاو چووەتە ناویانەوە.
• دەیان ئۆتۆمبیل ژێرئاو کەوتن و زیانیان پێکەوتووە.
• بەشێکی پرۆژەی ئاودێریی سەلام، کە شادەماری ژیانی گەرمیانە، ئەو بەشەی لە هەوارە سوورەیە بەتەواوەتی ئاو بردوویەتی.
• پرۆژەی شێخ لەنگەر زیانێکی زۆری بەرکەوتووە.
• پرۆژەی باوەجۆ و سەرچاوەکانی بەتەواوەتی پڕ بووەتەوە.
• بەشێک لە ڕێگەوبانەکانی گەرمیان زیانیان بەرکەوتووە.
• زیانێکی بەرچاو بەر تۆڕی کارەبا کەوتووە.
• پردی پێکەوە بەستنی هەردوو قەزای کفری و ڕزگاری لە ناحیەی سەرقەڵا دارووخاوە و ئاستەنگی هاتووچۆ دروست بووە.
• ژمارەیەک پرۆژەی حەوزی بەخێوکردنی ماسی و خانووی پلاستیکیی کشتوکاڵ و مەرەشەی ئاودانیی دەستکرد بەتەواوەتی لەناو چوون.
• ژمارەیەک لە سندوقی هەنگ لە ناوچوون، ژمارەیەک پەلەوەرە و مەڕی گوندەکان مرداربوونەتەوە.
• شەقامی پشتێنەیی کەلار زیانی بەرکەوتووە، شوستەکانی ناوشار لە قەزای ڕزگاری تێکشکاون، بەربەستی لافاوی سەید خەلیل – گۆپان زیانی بەرکەوتووە.

ئیدارەی سەربەخۆی سۆران

ڕێژەی دابارین لەو ئیدارەیە نزیکەی (25.6) ملم بووە، لە ڕێکەوتی 8-12-2025 دابارینێکی زۆری بەفر هەبوو لە ناوچە سنوورییەکان، بەتایبەت لە دەروازەکانی (زێد و حاجی ئۆمەران) ئەمەش بووەتە هۆی پێکدادان لەنێوان دوو بارهەڵگر، شاخەکانی (سیدەکان) بەفر دایپۆشیون. دەڤەری باڵەکایەتی تاوەکوو چۆمان بەفرێکی زۆر باریوە.

هەروەها بڕی دابارینی ڕێکەوتی 9-12-2025 نزیکەی (12.3) ملم بووە. بەهۆی کەوتنەخوارەوەی تاشەبەردێک ئاستەنگی هاتووچۆ لە ڕێگەی سەرەکیی گەلی عەلی بەگ- بێخاڵ دروست بوو، بەڵام لە لایەن بەڕێوەبەرایەتیی چاککردن و پاراستنی ڕێگەوبان و تیمی وەڵامدانەوەی خێرا بەزوویی لابرا.

بەهۆی داڕمانی شاخ، خانووی هاووڵاتییەک لە شارۆچکەی قەسرێ لە قەزای چۆمان ڕووخا. لە گوندی خانەقا، دیواری ماڵی هاووڵاتییەک ڕووخاوە. لە سیدەکان، بەهۆی بارینی بەلێزمەوە، خانووی هاووڵاتییەک ڕووخاوە.

ئیدارەی سەربەخۆی زاخۆ

ڕێژەی دابارین لەو ئیدارەیە لە ڕێکەوتی  8-12-2025نزیکەی (١٣) ملم بووە، لە ڕێکەوتی  9-12-2025بڕی دابارین (18.5) ملم بووە، لەو ئیدارەیە هیچ زیانێک تۆمار نەکراوە. ئاستی ئاوی ڕووباری خابوور لە (95) سم بۆ (205) سم بەرزبووەتەوە و لە لایەن تیمەکانی بەنداو و سەرچاوە ئاوییەکان بەردەوام چاودێری دەکرێت. رێگای گوندی کانی رهال، نزیک ڕێگەی گشتی، زەوییەکە ڕۆچووە و هاتووچۆی ئۆتۆمبێل ڕاگیراوە.

ئیدارەی سەربەخۆی ڕاپەرین

بڕی دابارین لە ئیدارەی سەربەخۆی ڕاپەرین لە ڕێکەوتی  8-12-2025نزیکەی (84) ملم بووە. هیچ زیانێکی گیانی تۆمار نەکراوە، ئاستی ئاوی زێی بچووک بەرز بووەتەوە و (3) ماڵ لە قەزای حاجیاوا  کەوتوونەتە ژێر کاریگەریی ئاوەکە و زیانی ماددی هەبووە. لە ڕێکەوتی  9-12-2025بڕی دابارین (22.5) ملم بووە. لە سنووری دەروازەی کێلێ، بەفرێکی زۆر باریوە و ئاستەنگی هاتوچۆی بۆ شوفێران دروست کردووە. بەڵام ڕێکەوتی 10-12-2025 دەروازەکە بەتەواوەتی داخرا و جووڵەی بازرگانی و گەشتیاری لە دەروازەکە ڕاگیرا.

بۆ داگرتنی ئەم ڕاپۆرتە بە شێوەی فایلی pdf کرتە لێرە بکە

بەئامانجگرتنی ژێرخانی وزە لە هەرێمی کوردستان

(2018-2025)

داتا و لێکەوتە ئابوورییەکان

پێشەکی

کەرتی وزە لە هەرێمی کوردستان، كە بەشێکی دانەبڕاو و گرنگی سیستەمی وزەی نیشتمانیی هەرێم و عێراق تەنانەت جیهانیش، ڕووبەڕووی زنجیرەیەک بەئامانجگرتنی سیستماتیکیی بووەتەوە بە بەکارهێنانی تەکنەلۆژیای سەربازیی پێشکەوتوو. سروشتی ئەم ڕووداوانە لە بێزارکردنی سنووردارەوە لە ساڵی 2018، گۆڕدراوە بۆ لێدانی ورد بە بەکارهێنانی مووشەکی بالیستی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان (Drones)  تا ساڵی 2025.

ئامانجی ئەم ڕاپۆرتە، خستنەڕووی قەبارەی زیانە ماددی و مرۆییەکانن، شیکردنەوەی جۆری چەکە بەکارهێنراوەکان و تیشک خستنەسەر ئەو بەربەستانە کە لە سەرانسەری وڵاتدا، ڕووبەڕووی ئاسایشی وزە و ژینگەی وەبەرهێنان دەبنەوە، بە دوور لە هەر خوێندنەوەیەکی سیاسی.

یەکەم: زنجیرەی کات و پەرەسەندنی جۆری بەئامانجگرتن

بە گشتی هێرشەکان بۆ چوار قۆناغی جیاواز دابەش دەکرێن، گۆڕانکاریی لە جۆری چەک و ئامانجەکان نیشان دەدەن:

قۆناغی یەکەم (2018-2021): ئەم قۆناغە بە هێرشی پچڕپچڕ و ناورد بە بەکارهێنانی مووشەکی "کاتیۆشا" دەوروبەری کێڵگەکان و پاڵاوگەکانی دەکردە ئامانج، بەبێ ئەوەی زیان بە ژێرخانەکە بگەیەنێت.

قۆناغی دووەم (2022): ساڵی 2022 خاڵێکی وەرچەرخان بوو، تێیدا مووشەکی بالیستیی قورس دژی  ماڵی وەبەرهێنەرانی کەرتی وزە بەکارهێنرا:

• 13 ی ئازاری 2022:  بۆردومانکردنی ماڵی وەبەرهێنەر باز کەریم بەرزنجی لە کەرتی وزە (بەڕێوەبەری جێبەجێکاری گرووپی کار) بە 12 مووشەکی بالیستی، کە بووە هۆی وێرانبوونی تەواوەتیی ماڵە نیشتەجێبوونەکە، ئەمەش پێشینەیەک بوو بۆ هەڕەشە لە سەرمایەی نیشتمانی
• نیسان و ئایاری 2022:  بەئامانجگرتنی پاڵاوگەی "کەڵەک" بە مووشەکی گراد و درۆن، لە ناوچە نزیکەکانی "دەشتی نەینەوا"وە هەڵدرابوون و زیانیان بە کۆگاکانی سووتەمەنی گەیاند

قۆناغی سێیەم (2023-2024): بەئامانجگرتنی ڕاستەوخۆی ژیان و بەرهەمهێنان

• 15ی کانوونی دووەمی 2024:  بۆردومانێکی بالیستی بۆ سەر ماڵی بازرگان "پێشڕەو دزەیی" بەرێوەبەری جێبەجێکاری گرووپی فالکۆن، کە بووە هۆی گیانلەدەستدانی ناوبراو و ئەندامانی خێزانەکەی (لە نێویاندا کچە ساواکەی) و میوانە سیڤیلییەکان
• 26ی نیسانی 2024: یەکەم لێدان بۆ سەر کێڵگەی گازی "کۆرمۆر" بە درۆنی بۆمبڕێژکراو، کە بووە هۆی کوژرانی 4 کارمەندی بیانی و ڕاگرتنی کاتیی کارەکان

قۆناغی چوارەم (2025): ئامانجی پەکخستنی تەواوەتی کەرتی کارەبا ونەوت

• تەممووزی 2025 (هێرشی پۆلە-درۆن):  5 کێڵگەی نەوتی (خورمەڵە، سەرسەنگ، پێشخابوور، تاوکی و شێخان) ڕووبەڕووی هێرشی هاوکات بوونەوە، کە بووە هۆی پەکخستنی بەرهەمهێنانی نزیکەی 220 هەزار بەرمیل ڕۆژانە
• 26ی تشرینی دووەمی 2025 : هێرشێکی ورد بە درۆن بۆ سەر کۆگای گازی شلی ماڵان (LPG)  لە کێڵگەی کۆرمۆر

دووەم: پاشکۆی داتا

خشتەی بەراوردکاریی دۆخی کارەبا

(پێش و دوای هێرشەکەی سەر کێڵگەی کۆرمۆر)

نیشاندەر دۆخی ئاسایی

(پێش هێرشەکە) دۆخی دوای هێرشەکە

(27-29ـی تشرینی دووەم )

بەرهەمهێنانی گازی پێدەر 750 ملیۆن  پێ سێجا/رۆژ بەرهەمهێنانی گازی سروشتی بۆ ئاستی سفر دابەزی

بەرهەمهێنانی کارەبا 4000 بۆ 4200 مێگاوات دابەزی بۆ کەمتر لە 1000 مێگاوات

کاتژمێری پێدانی کارەبا 18 بۆ 24 کاتژمێر بەگوێرەی ناوچەکان پچڕانی تەواو لە زۆربەی ناوچەکان

ناوچەکان ڕووناکی لە هەموو پارێزگاکانی هەرێم + کەرکووک و نەینەوا تاریکی تەواو لە هەرێم و پچڕانی هەناردە بۆ تۆڕی نیشتمانیی عێراق

بۆ داگرتنی ئەم ڕاپۆرتە بە شێوەی فایلی pdf کرتە لێرە بکە

پڕۆژەی دروستکردنی

سێییەم گەورەترین بەنداو بۆ بەرهەمهێنانی کارەبا

داتا و زانیاری

پێکهاتەکانی پڕۆژە :

١- بەنداوی خاکی (Embankment Dam)

٢- دیواری دابڕەری ئاو (Secant Pile Wall)

٣- سەڕێژەی بەنداو (Spillway)

٤- دەرچەی ژێرەوەی بەنداو (Bottom Outlet)

٥- وێستگەی بەرهەم هێنانی کارەبا (hydropower plant)

٦- ڕێڕەوی ماسی (Fish Pass)

بەنداوی خاکی

بەنداوی باوەنوور درێژیەکەی (880) مەترە بەڵام بڕگەی خاکی ئەم بەنداوە (580) مەترە و بەرزی (20)مەتر و پانی لوتکەکەی (9)مەتر و پانی لە بنکەی بەنداوەکە (150) مەترە، (2) بەربەستی ڕاگرتنی ئاو (Berm) لەخۆدەگرێت، كە پانییەكەی (4)مەترە و لە (گڵ، شێڵ، فلتەر و ڕووکاری بەرد) پێك هاتووە.

دیواری دابڕەری ئاو Secant Pile Wall

بەهۆی ئەوەی خاکی ناوچەکە توانای لە خۆگرتنی ئاوی نییە پێویستە دیوارێکی دابڕەڕی ئاو دروست بکرێت بۆ ئەوەی ڕێگری بکرێت لە تێپەڕبوونی ئاو لە ژێر خاکی بەنداوەکە لە بەشی کۆگاکردنی ئاو بۆ بەشی خوارەوەی بەنداوەکە، بۆ ئەم مەبەستەش بڕگەی دیواری دابڕەری ئاو (Secant Pile Wall) جێبەجێدەکرێت بە دڕێژەی 800مەتر هاوتەریب لە گەڵ هێلی بەنداوەکە، ئەم بڕگەیە پێکهاتووە لە 1100 پایەڵ و قوڵی پایەڵەکان بە نزیکەی 45 مەتر دەبن تایبەتمەندی ئەم بڕگەیە لەوەدایە هیچ هێزێکی دەرەکی هەڵناگرێت تەنها دابڕەری ئاوە جیاواز لە پایەڵەکانی تر کە لە پڕۆژەکانی دیکە جێبەجێدەکرێن بۆ ڕێگریکردنی لە تێپەڕبوونی ئاو.

سەڕێژەی بەنداو (Spillway)

سەڕێژەی بەنداو پێکهاتەیەکی گەورەی کۆنکرێتیە کە لە کاتەی پێویست یاخوود لەکاتی پڕبوونی بەنداوەکەدا دەکەوێتە کار بۆ خاڵی کردنەوەی ئاوی کۆگاکراو بە گوێرەی پێویست، ئەم پێکهاتەیە 9 دەرگا لەخۆدەگرێت بە پانی 13.9 و بەرزی 10 مەتر، توانستی هەر دەرگایەک بۆ تێپەڕبوونی ئاو بریتیەلە 1150 مەتر سێجا ئاو لە چرکەیەکدا، بە کۆی گشتی ئەم پێکهاتەیە لە توانایدایە لە چرکەیەکدا بڕی 10350 مەتر ئاو بەناویدا تێپەڕبێت.

دەرچەی ژێرەوەی بەنداو (Bottom Outlet)

دەرچەی ژێرەوەی بەنداو پێکهاتەیەکی گەورەی کۆنکریتیە پێکهاتووە لە 10 بۆڕی بە تیرەی 3م، هەر بۆریەک توانای تێپەڕاندنی ئاوی هەیە بە بڕی (76.1)  مەتر سێجا لە چرکەیەکدا بە کۆی گشتی ئەم بڕگەیە توانی تێپەڕاندنی ئاوی هەیە بە بڕی 761 مەتر سێجا لە چرکەیەکدا .

وێستگەی بەرهەم هێنانی کارەبا (hydropower plant)

وێستگەی بەرهەم هێنانی کارەبا گرینگترین بەشی پڕۆژەکەیە کە لەم بەشەوەی کارەبا بەرهەمدەهێندرێت لە ڕێگەی 4 تۆرباین کە توانستی هەر تۆرباینێک 8.5 مێگاواتە و بە کۆی گشتی 34 مێگاوات بەرهەم دەهێندرێت و ڕاستەوخۆ دەبەستڕیتەوە بە هێلی کارەبای نیشتمانییەوە.

ڕێڕەوی ماسی (Fish Pass)

ئەم پێکهاتەیە دەکەوێتە شانی چەپی بەنداوەکە کە ڕێڕوی تێپەربوونی ماسیە لە بەشی خوارەوەی بەنداوەکەوە بۆ بەشی سەرەوی بەنداوەکە ئەم پێکهاتەیە وادەکات ژینگەی ئاوی سامانی ماسی هیچ گۆڕانکاریەکەی بەسەر نەیەت و بە سرووشتی بمێنێتەوە.

کارە ئەنجامدراوەکانی پڕۆژەکە :

گۆڕینی ڕێڕەوەی ئاو

ئەم پڕۆژەیە لە دوو قوناغی کارکردن پێکهاتووە قۆناغی یەکەمی دروستکردنی شانی چەپی بەنداوەکە و تەواوی پێکهاتە کۆنکریتیەکان و قۆناغی دووەم دروستکردنی شانی ڕاستی بەنداوەکەیە بۆ جێبەجێکردنی قۆناغی یەکەمی پڕۆژەکە پێویستبوو ڕێڕەوی ئاوی بگۆڕدرێت ئەویش بە جێبەجێکردنی 4 بەربەست بۆ ئەوەی بەردەوام ناوچەی کارکردن دووربێت لە مەترسی لاوفاو و هاتنە ناوەوەی ئاو.

دیواری ئاسنینی دابڕەری ئاو (Sheet Pile)

جێبەجێکردنی بڕگە کۆنکریتیەکانی پڕۆژەکە بە نزیکەی 13م  هەڵکەندن بە ڕووبەری 45500 مەتر دووجای پێویست بوو ئەمەش بۆ ڕێگریکردنە لە هەرسهێنانی خاک و هاتنە ناوەوەی ئاوی ژێر زەوی بۆ ناو پێکهاتە کۆنکریتیەکان، لە کاتی جێبەجێکردندا بڕگەی شیت پایەڵ بە قووڵی 15-18 م و بە درێژای 980 مەتر جێبەجێکرا.

بڕگەی دیواری دابڕەری ئاو Secant Pill Wall

وەک ئاماژەمان پێدا ئەم بڕگەیە دێواری دابڕەری ئاوە لە ژێر خاکی بەنداوەکە لە ئێستادا ئەم بڕگەیە بە چری کاری تێدا ئەنجام دەدڕیت وە 250 پایەڵ بە قوڵی 45 بۆ 50 م تەواوکراوە و بەردەوام کاری تێدادەکڕیت بە دوو ئامێری هەڵکەندنی پایەڵ کە لەسەر ئاستی جێهان بە گەورەترین ئامێرەکانی هەڵکەندن ئەژمار دەکرێن.

دروستکردنی ڕێگاکانی پڕۆژەکە

ئەم پڕۆژەیە لە 6 ڕێگا پێکهاتووە 3 ڕێگایان سەرەکین و دەچنەوە خزمەتی پڕۆژەکە وە 3 ڕێگاکەی دیکە کاتین و لە ماوەی جێبەجێکردندا سوودیان لێوەردەگیرێت، سەرجەم ڕێگاکان پێویستیان بە ئاوبڕ و پرد هەبوو تەواوی کارەکانیان ئەنجام دراوە و لە ئێستادا بەشێکیان تەنها کاری قیرکردنی ماوە و لەگەڵ تەواوبوونی پڕۆژەکە دەست پێدەکرێت وە سەرەجەم ئەو ڕووکارانەی کە پڕکردنەوەی بۆ ئەنجام دراوە ڕووپۆشکراون بە بەرد بۆ ئەوەی دووربن لە داخوران لە کاتی پڕبوونی بەنداوەکەدا .

زانیاری گشتییەکان :

• کۆمپانیای جێبەجێکار: کۆمپانیای هیادرۆکۆنستراکتیای ڕۆمانی + کۆمپانیای زۆزک + کۆمپانیای هابیکا
• ماوەی پڕۆژە : 5 ساڵ
• ساڵی تەواوبوونی پڕۆژە : 2028
• گوژمەی پڕۆژە : 245 ملیار دینار
• ڕێژەی کاری ئەنجامدراو : 18٪
• ماوەی چاکسازی پڕۆژە ( سەرپەرشتیکردنی پڕۆژە دوای تەواوبوون ): 2 ساڵ
• جۆری بەنداو : بەنداوی خاکی و کارۆئاوی
• درێژی بەنداو: 880 مەتر
• کۆگا کردنی ئاو : 30 ملیۆن مەتر سێجا،  دەبێتە چوارەمین بەنداو لە ڕووی کۆگاکردنی ئاو  لەسەر ئاستی هەرێمی کوردستان
• بەرهەمێنانی کارەبا : 34 مێگاوات
• پانی لوتکەی بەنداو : 9 مەتر
• بەرزی بەنداو : 20 مەتر
• بەرزی بەنداو لە ئاستی ڕووی دەریاوە : 305 مەتر
• ژمارەی تۆرباین : 4 دانە
• جۆری تۆرباین : Vertical Caplan
• ڕووبەری بەراوکارو : 20150 کیلۆمەتر دووجا
• رووبەری بەراوکردن: نزیکەی 40000 دۆنم زەوی

مەڵتی میدیای پڕۆژەکە و بۆچوونی بەشێك لە هاووڵاتییان:

هاوووڵاتی یەکەم:

"ئەم بەنداوە سوودی زۆرە، جگە لە سوودی بۆ سامانی ماسی، دەتوانین لە کۆگاکردنی ئاو لەم بەنداوە کارە ئاودێرییەکانمان پەرەپێبدەین، دەتوانین بە تانکەر ئاو لەم بەنداوەوە بگوازینەوە بۆ شوێنی دیکە".

هاوووڵاتی دووەم:

"ئەم بەنداوە و رێگاکانی تەواوبێت سوودی زۆری لێوەردەگرین، 20 ساڵە لە وەرزی هاوین دەچین لە شوێنی دیکەوە ئاو دێنین بۆ گوندەکانمان".

هاووڵاتی سێیەم:

" دەتوانم بڵێم بەنداوی باوەنوور سوودی زۆر بە شارەدێی باوەنوور دەگەیەنێت، دەبێتە هۆکاری زیاتری بووژانەوەی ناوچەکە لە رووی گەشتیاری، سامانی ماسی و وزەی کارەبا".

لینکی هاووپێچ:

• وێنە
• ڤیدیۆ و لێدوانی هاووڵاتییان
• دەقی راپۆرت بە فایلی وۆرد

بۆ داگرتنی ئەم ڕاپۆرتە بە شێوەی فایلی pdf کرتە لێرە بکە

خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی لە هەرێمی کوردستان

ڕێکەوتنامە و لێتێگەیشتنە زانستییەکان لەگەڵ زانکۆ و دامەزراوە نێودەوڵەتییەکان

لەسەر ئاستى زانکۆکانی هەرێمی کوردستان، بەشێوەیەکى گشتى زانکۆ و دامەزراوە ئەکادیمییەکان، لە ماوەى ڕابردوودا هەوڵەکانیان چڕ کردۆتەوە، بۆ دروستکردنى پەیوەندیى زانستى، لەگەڵ زانکۆ و ناوەندەکانى توێژینەوە لەسەر ئاستى وڵاتە جیاجیاکان، بەرهەمى ئەو کار و هەوڵانەى زانکۆکان بریتی بووە لە واژووکردنی (367) ڕێککەوتنامە و لێکتێگەیشتنى زانستی.

ڕەخساندنی کورسیی خوێندن لە زانکۆ حکومییەکانی هەرێمی کوردستان

1. ساڵانە کورسی خوێندن بۆ سەرجەم ئەو پێشکەشکارانەى که لە ناوچە کوردستانییەکانى دەرەوەى ئیدارەى هەرێمى کوردستانن و داوایان پێشکەشکردبوو بۆ وەرگرتن لە خوێندنى بەکالۆریۆس بەهەمان پێوەرى قوتابیان و خوێندکارانى هەرێمی کوردستان تەرخانكراوە.
2. دانیشتووانی سنووری ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێمی کوردستان، هاوشێوەی دانیشتووانی هەرێمی کوردستان مافی پێشکەشکردنی داواکاریان لە خوێندنی دبلۆم، ماستەر و دکتۆرا هەیە، بە هەمان رێککار و مەرجەکان.

خوێندنی خۆڕایی و پشتیوانییەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان

سەرەڕای ئاڵنگارییە دارایی و ئابوورییەکان، حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە پێنج ساڵی ڕابردوودا، زیاتر لە سێ تریلیۆن دیناری بۆ پشتیوانی کەرتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی خەرجكردووە و قوتابیان بێبەرامبەر لە زانکۆ حکومییەکان درێژە بە خوێندن و پرۆسەی فێربوون دەدەن، هاوکات حکومەتی هەرێمی کوردستان پشتیوانی دارایی (دەرماڵە)ـی پێشکەش بە قوتابیان کردووە.

دامەزراندن و بەخشین لە کرێى خوێندن لە زانکۆ و پەیمانگە حکومى و تایبەتەکان

• کەمکردنەوەى کرێی خوێندنی پاڕالێل و ئێواران لە تەواوى ساڵەکانى کابینەى نۆیەم بەڕێژەى  (%45) بۆهەموو قۆناغەناغەکانى خوێندن، بەهۆى ئەم بڕیارەش ساڵانە نزیکەى (70) ملیار دینار گەڕاێندراوەتەوە بۆ کەسوکار و خانەوادەى قوتابیان و خوێندکاران
• کەمکردنەوەی کرێی خوێندن ساڵانە لە زانکۆ و پەیمانگە تایبەتەکان بە رێژەی %10) بۆ (%20 لە ماوەی کابینەی نۆیەمدا
• دامەزراندنی سێیەکەمەکانی ساڵی خوێندنی (2015 - 2016 )کە ژمارەیان 1300 کەس بوو، هەروەها دامەزراندنی سێ یەکەمەکانی ساڵی خوێندنی (2017 – 2016) کە ژمارەیان 1542  کەس بوو
• ئەنجامدانی گرێبەستی دارایی بۆ 4104 مامۆستای وانەبێژ لە زانکۆ و پەیمانگە حکومییەکانی هەرێمی کوردستان
• لە کابینەی نۆیەیەمدا بڕی 2.5 ملیۆن دۆلار بۆ 252 دەرچووان و کاندیدانی تواناسازی خەرجکرا
• لێخۆشبوون لە کرێی خوێندنی پاڕالێڵ و ئێواران بە رێژەی (100%) بۆ ئەو قوتابی و خوێندکارانەی کە کەسوکاری پلە یەکی پێشمەرگە کەمئەندامبووەکانی سەنگەر
• لێخۆشبوون لە کرێی خوێندن لە زانکۆ تایبەتەکان بە رێژەی (100%) بۆ منداڵانی شەهید و ئەنفالکراوان و دابینکردنی تێچووی خوێندنی زیندانی و ڕاگیراوی سیاسی، یاخود یەکێک لە منداڵەکانی
• لێخۆشبوون لە کرێى خوێندن بەڕێژەى (100%) بۆ ئەو قوتابى و خوێندکارانەى زانکۆ و پەیمانگە حکومى و تایبەتەکانى هەرێمى کوردستان، کە لە بەڕێوەبەرایەتییەکانى چاکسازىی کۆمەڵایەتى سەر بە وەزارەتى کار و کاروبارى کۆمەڵایەتى لە پارێزگاکانى هەرێمى کوردستان سزا دراون و لە هەمان کاتدا دەخوێنن
• داشکان لە کرێی خوێندن بە رێژەی (05%) بۆ ئەو کەسانەی دوو ئەندامی یەك خێزانن لە زانکۆ و پەیمانگەکان کە بەشێوەی پارالێل و ئێواران دەخوێنن
• یەکەم و دووەم و سێیەمى زانکۆ حکومییەکانى هەرێمى کوردستان کە تاکو ئێستا دانەمەزراون، لە تەواوى کرێى خوێندنى ساڵانە بە ڕێژەى (100%) دەبەخشرێن، ئەگەر هاتوو لە خوێندنى ماستەر و دکتۆرا لە زانکۆ حکومییەکانى هەرێمى کوردستان وەرگیران
• تەرخانکردنی کورسیی تایبەتی خوێندنی باڵا بۆ نابینایان و کەسانى خاوەن پێداویستیی تایبەت بە ڕێژەى (100%)، لە کاتى پێشکەشکردن بۆ خوێندنى باڵا/ ماستەر، دکتۆرا، دبلۆمى باڵا لە زانکۆ حکومییەکانى هەرێمى کوردستان بۆ ساڵى خوێندنى (2023-2024) لە دەرەوەى پلانى پەسەندکراو بە مەرجى دەرچوون لە تاقیکردنەوەى توانستى زانستى
• لە کاتی هەبوونی مەرجەکانی پێشکەشکردن، دانیشتووانی سنووری ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم، لە کاتی وەرگیرانیان  بۆ دبلۆمی باڵا و ماستەر و دکتۆرا لە زانکۆ حکومییەکانی ھەرێمی کوردستان لە کرێی خوێندن بۆ ساڵی خوێندنی (2023-2024) دەبەخشرێن
• دابینکردنی کورسیی خوێندن بۆ ئاوارەکانی سووریا
• بەخشینی یەکێک لە منداڵی زیندانیانى سیاسی بەڕێژەی (100%) لە کرێى خوێندن
• بەخشینی ئەوانەی کە خەڵکی کەمدەرامەتن یان بەهەر شێوەیەک کێشەی داراییان هەیە لە ڕێگەی نووسراوی زانکۆکانەوە بەو ڕێژەیەی بۆی داواکراوە بەبێ جیاوازی
• بەخشین و کەمکردنەوەى کرێى خوێندن لە زانکۆ و پەیمانگە تایبەتەکان بۆ کەسانی کەمدەرامەت و هەژار بە ڕێژەى جیاواز

بەئەلیکترۆنیکردنى کاروبارە کارگێڕى و زانستییەکان لە وەزارەتی خوێندنی باڵا

1. سیستەمی ئه‌لکترۆنی بۆ پێشکه‌شکردنی داخوازینامه‌ بۆ ناوه‌ندی وه‌رگرتن ( زانکۆلاین )
2. سیستمی بەدواداچوونی نووسراوەکان (Document Management System)
3. سیستمی سەرچاوە مرۆییەکان (HR System)
4. سیستمی ژمێریاری (Accounting System)
5. سیستمی سەنتەرى زمان (Language Center System)
6. سیستمی یەکسانکردنی بڕوانامە (Equalization System)
7. سیستمی سکۆلەرشیپ (Scholarship System)
8. سیستمی تواناسازى (HCED System)
9. سیستمی ئه‌لیکترۆنیی به‌ڕێوەبردنی خوێندن له زانکۆکانی هه‌رێمی کوردستان Zanko System))
10. سیستەمی گواستنەوە و دابەزاندنی قوتابیان و خوێندکاران لە نێوان زانکۆ حکومییەکان

لینک:

• دەقی ڕاپۆرت بە فایلی وۆرد

بۆ داگرتنی ئەم ڕاپۆرتە بە شێوەی فایلی pdf کرتە لێرە بکە

شەپۆلێکی بەفر و باران هەرێمی کوردستان دەگرێتەوە

زانیاری و پێشبینی

*-  ژێر سفری سیلیزی: پێشبینی دەکرێت ناوچەکانی (حاجی ئۆمەران، پێنجوێن، کانی ماسی و کۆڕەك) نزمترین پلەی گەرما تۆمار بکەن کە دەگاتە 12- پلەی سیلیزی.

*- سەنتەری پارێزگاکان: پلەی گەرما لە سلێمانی و هەڵەبجە دەگاتە 4- پلە لەژێر سفر، لە هەولێر و دهۆکیش لە نێوان (1 بۆ 1-) پلەدا دەبێت.

پێشبینییەکان بۆ بارینی بەفر و باران لە ناوچە جیاجیاکانی هەرێمی کوردستان

خشتەی پێشبینیکراوی نزمترین پلەکانی گەرما و دابارین بۆ ناوچەکانی هەرێمی کوردستان/ سەنتەری شارەکان

خشتەی پێشبینیکراوی نزمترین پلەکانی گەرما و دابارین بۆ ناوچەکانی هەرێمی کوردستان/ ناوچە شاخاوییەکان و ئیدارە سەربەخۆکان

ڕێنماییەکانی سەلامەتی گشتی:

1. با و تەم: پێشبینی دەکرێت خێرایی با چالاک بێت و بگاتە سەرووی 35 کم لە کاتژمێرێکدا، لەگەڵ دروستبوونی تەمێکی چڕ کە ئاستی بینین کەمدەکاتەوە.
2. بەستن (شەختە): هۆشداری دەدرێت لە دروستبوونی شەختە لە ڕێگا شاخاوییەکاندا، داوا لە شۆفێران دەکرێت وریابن لە کاتی هاتووچۆ لە ڕێگاکانی (سپیلك، پێنجوێن و گەلی عەلی بەگ).
3. ڕۆژانی سێشەممە و چوارشەممە بە ساردترین ڕۆژەکانی ئەم شەپۆلە دادەنرێن.

ڕێنماییەکانی بەرگری شارستانی

هاووڵاتیی بەرێز، لە کاتی بارانبارینی بەخور و بەفربارین، زۆر بەوریاییەوە شۆفێری بکە و ڕێنماییەکانی بەرگری شارستانی جێبەجێ بکە:

1. لە کاتی بوونی هەر ڕووداوێک لە هەر کاتێک و شووینێکدا بن، دەتوانن پەیوەندی بە هێلی گەرمی 115 تیمی فریاگوزاری بەرگری شارستانی بکەن
2. لە کاتی بارانی بەلێزمە، بە خێرایی شۆفێری مەکە بۆ پاراستنی گیانی خۆت و سەرنشینەکانت
3. لەو شوێنانە دووربکەوە کە نزمایین و ئاوی لێ کۆبۆتەوە، تا دڵنیا نەبیتەوە لە ڕادەی قوڵی ئاوەکە، بە ئۆتۆمبێلەکەت پێیدا تێمەپەرە
4. لە کاتی بەفرباریندا، بە وریاییەوە شۆفێری بکە، تا تووشی خلیسکانی ئۆتۆمبێل نەبیت
5. لە کاتی گەشتکردندا بۆ ناو بەفر، لە شەقامە گشتییەکان دوورمەکەوە، سەردانی شوینە دوورە دەستەکان، سەرچیا و قەدپاڵی چیاکان مەکە
6. لە کاتی چوونت بۆ ناوبەفر بە وریاییەوە ڕێ بکە، چاڵ و قوڵییەکان بە هۆی بەفرەوە دادەپۆشرێن و ناتوانیت بیانبینیت
7. گروپە شاخەوانییەکان لە کاتی کەشوهەوای بارانی بەلیزمە و بەفرباریندا، نابێت گەشت بۆ شوێنە بەرز و ناوچە شاخاوییەکان بکەن

ژمارەکانی فریاگوزاری لەکاتی بوونی هەر ڕووداوێک

066115 - بەرگری شارستانی

066125 - بەرگری شارستانی

066122 - فریاکەوتنی خێرا (ئامبوڵانس)

066104 - پۆلیسی فریاکەوتن

066124 - پۆلیسی فریاکەوتن

066144 - پۆلیسی فریاکەوتن

066106  - ئاسایش

0662221583 - ئاسایش

بەستەر: دەقی ڕاپۆرت (فایلی وۆرد)

بۆ داگرتنی ئەم ڕاپۆرتە بە شێوەی فایلی pdf کرتە لێرە بکە

دۆسیەی دارایی و نەوت لەنێوان هەولێر و بەغدا

داتا و زانیاری

2025-2023

• حکومەتی هەرێم پابەندبوونی دارایی نیشانداوە، بەشێوەیەک لە ساڵی  2025دا بڕی 919 ملیار دیناری لە داهاتی نانەوتی ڕادەستی گەنجینەی فیدراڵی کردووە

پشکی هەرێمی کوردستان لە بودجەی فیدڕاڵیی عێراق

لەدوای پەسەندکردنی یاسای بودجەی گشتیی فیدڕاڵیی عێراق لە 21ـی حوزەیرانی ساڵی 2023 کە بۆ هەر سێ ساڵی دارایی (2023 – 2024 – 2025) لەخۆ گرتبوو، تیایدا پشکی هەرێمی کوردستان دوای چەندین گفتوگۆ و لێکتێگەیشتن لەنێوان شاندی حکومەتی هەرێمی کوردستان و حکومەتی فیدڕاڵیی عێراق، ئەم یاسایە پەسەند کرا، لە یاساکە پشکی هەرێمی کوردستان دیاری کراوە بە مەرجی ناردنی داهاتی نانەوتی بە گوێرەی یاسای بەڕێوەبردنی دارایی و پێدانی نەوتی بەرهەمهێندراو بە کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوتی عێراق (سۆمۆ) یاخود وەزارەتی نەوتی عێراقی فیدڕاڵ، لەبەرامبەر ئەمەشدا حکومەتی فیدڕاڵیی عێراق، دەبێت پشکی هەرێمی کوردستان خەرج بکات بەگوێرەی یاسای بودجەی گشتیی فیدڕاڵی، بەڵام لە تەواوی ئەو سێ ساڵەدا ئەو بڕەپارەیە بۆ هەرێمی کوردستان نەنێردراوە کە لە یاسای بودجە دیاری کرابوو. (خشتەی1)

لە سێ ساڵی ڕابردوودا، کۆی بودجەی فیدڕاڵیی عێراق 622,632,967,000,000 دینار بووە، لەو ژمارەیە پشکی هەرێمی کوردستان 58,368,697,000,000 دینار بوو بەڵام لەو بڕە تەنها 24,324,514,000,000 دینار بۆ هەرێمی کوردستان خەرج کراوە کە دەکاتە رێژەی %41.6ـی پشکی شایستەی هەرێمی کوردستان و %3.9ـی کۆی بودجەی عێراق لە سێ ساڵی ڕابردوودا.

بودجەی وەبەرهێنان سەرەڕای دیاریکردنی پشکی هەرێمی کوردستان لە یاسای بودجە، هاوکات بەگوێرەی یاساکە، پێویست بوو هەرێمی کوردستان لەو بڕەپارەیەی کە وەك بودجەی وەبەرهێنان دیاری کراوە، پشکی هەبێت؛ بەڵام لە کۆی 12.5 تریلیۆن دیناری بودجەی وەبەرهێنان، هەرێمی کوردستان  بۆ هەر سێ ساڵی دارایی 2023-2024-2025، تەنانەت یەك دیناریش لەو بودجەی وەبەرهێنانە بۆ هەرێم نەنێردراوە. (خشتەی2).

وردەکاریی پارەی نێردراو لەلایەن حکومەتی فیدڕاڵیی عێراقەوە بۆ حکومەتی هەرێمی کوردستان لە ساڵی 2023

لەدوای پەسەندکردنی یاسای بودجەی گشتیی فیدڕاڵی، پشکی هەرێمی کوردستان بۆ ساڵی 2023، بریتی بوو لە 16,497,871,089,000 دینار، بەڵام لەو ساڵەدا پارەی نێردراو لەلایەن حکومەتی فیدڕاڵییەوە بۆ هەرێمی کوردستان بریتی بوو لە  4,698,000,000,000دینار کە بەشی زۆری بەشێوەی قەرز بۆ حکومەتی هەرێمی کوردستان ناردووە، بەمەش تیکڕای ئەو پارانە دەکاتە پارەی مووچەی پێنج مانگ، لە کاتێکدا حکومەتی هەرێمی کوردستان لەو ساڵەدا نۆ مووچەی دابەش کرد کە ئەو چوار مووچەیەی دیکە، لە داهاتی ناوخۆ و داهاتی نەوتی سێ مانگی یەکەمی 2023ـەوە تەرخان کرا و پارەی سێ مووچەی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردسیان ساڵی 2023ـش لەلای حکومەتی عێراقی فیدڕاڵ ماوە.

وردەکاریی پارەی نێردراو لەلایەن حکومەتی فیدڕاڵیی عێراقەوە بۆ حکومەتی هەرێمی کوردستان لە ساڵی 2024

لە ساڵی 2024ـدا پشکی هەرێمی کوردستان، بەگوێرەی یاسای بودجەی گشتیی فیدڕاڵی، بریتی بوو لە 20,910,463,950,000 دینار، بەڵام کۆی گشتیی پارەی دابینکراو بۆ مووچەی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان لە 2024ـدا بریتی بووە 10,709,736,357,000  دینار (دوای لێبڕینی خانەنشینی و باج)، 10,026,445,000,000 دینار لەلایەن حکومەتی فیدڕاڵییەوە نێردراوە و 683,291,000,000  دیناریش لە داهاتی ناوخۆ بۆ تەواوکاریی مووچە خەرج کراوە. ئەو پارەیەی کە حکومەتی فیدڕاڵی ناردبووی، پارەی مووچەی تەنها 10 مانگ بوو، مووچەی مانگێکی دیکەش لە داهاتی ناوخۆی حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە تەرخان کرا، بەمەش مووچەی مانگێكی ساڵی 2024 لای حکومەتی فیدڕاڵی ماوە و خەرج نەکراوە. ئەمە لە کاتێکدایە، لە ساڵی 2024، دوای ئەوەی ڕێککەوتن و لیکتێگەیشتن لەسەر ناردنی پشکی گەنجینەی فیدراڵی لە داهاتی نانەوتیی هەرێم  لەنێوان هەولێر و بەغدا کرا، لە  ناوەڕاستی ساڵەکەوە بۆ ماوەی 5 مانگ، بڕی 399,168,961,500  دینار خراوەتە سەر هەژماری بانکیی وەزارەتی داراییی فیدراڵ لە لقی هەولێری بانکی ناوەندیی عێراق.

وردەکاریی پارەی نێردراو لەلایەن حکومەتی فیدڕاڵیی عێراقەوە بۆ حکومەتی هەرێمی کوردستان لە ساڵی 2025

حکومەتی فیدڕاڵیی عێراق، لە ساڵی 2025، بڕی 9.6 تریلیۆن دیناری بۆ مووچەی مووچەخۆرانی حکومەتی هەرێمی کوردستان ناردووە و سەرجەم ئەو پارەیەی کە نێردراویشە بۆ دابەشکردنی مووچە خەرج کراوە، ناردنی  ئەو بڕەپارەیە لە کاتێکدایە کە پشکی هەرێمی کوردستان لە یاسای بودجە بۆ ساڵی 2025 بریتییە لە 20.9 تریلیۆن دینار، ئەو بڕەپارەیەی کە نێردراوە، کەمترە لە 50%ـی پشکی هەرێمی کوردستان بەگوێرەی یاسای بودجەی گشتیی فیدڕاڵیی عێراق.

لە ساڵی 2025ـدا، کۆی گشتیی پارەی خەرجکراو بۆ هەرێمی کوردستان لەلایەن حکومەتی فیدڕاڵییەوە بریتی بووە لە 10,414,555,154,731 دینار. لەم بڕەدا، دوای لێدەرکردنی لێبڕینی بڕی  814,486,145,690  دینار (لێبڕینی خانەنشینی، باجی لێبڕینی مووچە، ڕەسمی پوول، کردنەوەی ژمارەی وەزیفی و گەڕاندنەوەی قەرزی لە %3ـی خانەنشینان)، کۆی پارەی نێردراوی ماوە بۆ مووچەی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان 9,599,971,607,631 دینار بووە بۆ 10 مانگ. هەروەها بەگوێرەی ڕێککەوتنی هەردوو شاندی وەزارەتی دارایی هەرێم و حکومەتی فیدڕاڵی، بڕی تەرخانکراوی مووچە بۆ هەرێمی کوردستان لە ساڵی 2025 بریتی بووە لە 13,334,587,000,000 دینار، کە وەزیری داراییی عێراقی فیدڕاڵ لە پشکی هەرێمی کوردستان بۆ مووچەی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستانی تەرخان کرد، بەڵام لەمساڵدا تەنها بڕی 9.6 تریلیۆن دینار بۆ حکومەتی هەرێم نێردراوە. ئەمە لە کاتێکدا بەگوێرەی یاسای بودجەی گشتی، پشکی هەرێمی کوردستان لە ساڵی 2025 بریتییە لە 20,910,463,950,000  دینار، بەمەش حکومەتی فیدڕاڵی لە ماوەی ئەمساڵەدا تەنها 45%ـی پشکی هەرێمی کوردستانی ناردووە. بەمەش لە کۆی 12 مووچەی ساڵی 2025، تەنها پارەی 10 مووچەی خەرج کردووە و ناردوویەتی بۆ حکومەتی هەرێمی کوردستان. (خشتەی3)

وردەکاریی ناردنی پارە (داهاتی نانەوتی) لەلایەن حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە بۆ حکومەتی فیدڕاڵیی عێراق لە ساڵی 2025

بەگوێرەی یاسای بودجەی فیدڕاڵیی عێراق، دەبێت هەرێمی کوردستان داهاتی نانەوتی، لەسەر بنەمای یاسای بەڕێوەبردنی دارایی ڕادەستی گەنجینەی گشتیی عێراق بکات، بەمەش پێویستە مانگانە 50%ـی داهاتە فیدڕاڵییەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ گەنجینەی گشتیی حکومەتی فیدڕاڵی بنێردرێت، وەك یەکێك لە بەندەکانی یاسای بودجەی گشتیی فیدڕاڵی، ئەمەی خوارەوەش خشتەی ناردنی داهاتی نانەوتیی هەرێمی کوردستانە بۆ حکومەتی فیدڕاڵی عێراق. (خشتەی4)

بیانووەکانی عێراق بۆ نەناردنی پشکی هەرێمی کوردستان

سـاڵی 2024

سەرەڕای پەسەندکردنی یاسای بودجە و ڕێککەوتنی هەولێر و بەغدا بۆ دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوت و ناردنی پشکی هەرێمی کوردستان لەلایەن حکومەتی فیدڕاڵییەوە، بەڵام حکومەتی فیدڕاڵیی عێراق لەلایەن وەزارەتی داراییەوە، بەردەوام بوو لە دۆزینەوەی بیانوو بۆ نەناردنی پشکی کوردستان و دروستکردنی ئاستەنگ بۆ حکومەت و مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان، لێرە بیانووەکانی حکومەتی فیدڕاڵی و چارەسەرکردنیان لەلایەن حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە دەخەینە ڕوو:

• کێشەی لیستی مووچە: لە ساڵی 2024 حکومەتی فیدڕاڵی کۆمەڵێك بیانووی هەبوو لەبارەی لیستی مووچە و داوای دەکرد لیستەکە بە زمانی عەرەبی بۆ بەغدا بنێردرێت و دواتر داوای ناوی چواریی مووچەخۆران و ناوی دایکی مووچەخۆرانی لە حکومەتی هەرێمی کوردستان کرد، لەپێناو چارەسەرکردنی کێشەی مووچە، سەرجەم ئەم بیانووانە لەلایەن وەزارەتی دارایی و ئابووریی حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە نەهێڵدران و داواکارییەکانی بەغدا چارەسەر کران.
• کێشەی UPN و بایۆمەتری: دوای ئەوەی بەغدا داوای گۆڕانکاریی لە لیستی مووچە کرد و بەوجۆرەی کە لە خاڵی (کێشەی لیستی مووچە) هاتووە، ئەمجارە داوای لە حکومەتی هەرێمی کوردستان کرد دەبێت کۆدی تایبەت بە زانیاریی فەرمانبەران UPN و بایۆمەتریی مووچەخۆرانیان بۆ بنێرین، ئەمەش بیانوویەکی دیکە بوو بۆ دواخستن و نەناردنی مووچە دروست کرابوو، وەزارەتی دارایی بە چەند قۆناغێک و لە ماوەیەکی دیاریکراودا کۆدی UPN و بایۆمەتریی سەرجەم فەرمانبەران و مووچەخۆرانی هەرێمی بۆ وەزارەتی داراییی حکومەتی فیدراڵ نارد، لە ئێستادا نزیکەی 600  فەرمانبەر و مووچەخۆر UPN و بایۆمەتریان نەکردووە، بەوهۆیەوە مووچەکانیان ڕاگیراوە، ئەمەش ئەو کەسانەن کە مۆڵەتی بێمووچەی درێژخایەنیان هەیە و بەشی زۆریان دانیشتووی دەرەوەی وڵاتن.
• راپۆرتی داراییی تەرازووی پێداچوونەوە : دوای هەردوو بابەتی لیستی مووچە و کێشەی UPN و بایۆمەتری، ئەمجارە وەزارەتی داراییی حکومەتی فیدڕاڵیی عێراق، داوای ناردنی ڕاپۆرتی داراییی تەرازووی پێداچوونەوەی مانگانەی کرد، لە کاتێکدا لە ساڵی 2023ـەوە حکومەتی هەرێمی کوردستان، ڕاپۆرتی تەرازووی پێداچوونەوەی مانگانەی بۆ وەزارەتی داراییی عێراقی فیدڕاڵ ناردووە و سەرجەم داتا و زانیاریی داهات و خەرجییەکانی هەرێمی کوردستانی لەخۆ گرتووە، هەموو وەرزێکیش لە لایەن تیمە  هاوبەشەکانی دیوانی چاودێریی دارایی عێراق و هەرێمی کوردستانەوە، بەشێوەی مەیدانی وردبینیی بۆ کراوە.
• ناردنی تیمەکانی چاودێریی داراییی عێراق: دوای هەریەك لە بابەتەکانی لیستی مووچە، کێشەی UPN، بایۆمەتری و ڕاپۆرتی تەرازووی پێداچوونەوە، ئەمجارە حکومەتی عێراق داوای کرد تیمەکانی دیوانی چاودێریی دارایی عێراق، بێنە هەولێر و بە مەبەستی وردبینکردن لە ڕاپۆرتەکانی تەرازووی پێداچوونەوە و حکومەتی هەرێمی کوردستانیش دەرگای بۆ کردنەوە و ئاسانکاریی تەواوی بۆ کردن، لەپێناو چارەسەرکردنی کێشەی مووچە.
• کێشەی تەرخان: دوای هەموو ئەم بیانوو و داواکارییانەی بەغدا، لە بابەتی کێشەی تەرخان لە ساڵی 2024، جارێکی تر وەزارەتی داراییی حکومەتی فیدراڵ، کێشەی بۆ مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان دروست کرد و لە سێ مانگی کۆتایی ساڵدا تەمویلی مووچەی بەتەواوی نەنارد و بە کۆی ساڵەکەش، تەنها 10 مووچەی بەتەواوی نارد؛ حکومەتی هەرێم لەو ساڵەدا 11 مووچەی دابەش کرد کە مووچەیەکیان لە سەر داهاتی ناوخۆی هەرێمی کوردستان بوو.

ساڵی 2025

لەدوای نەهێشتن و چارەسەرکردنی سەرجەم بیانووەکانی حکومەتی فیدڕاڵی لە ساڵی 2024، هەر لە دەستپێکی ساڵی 2025ـدا، وەزارەتی دارایی و ئابووریی حکومەتی هەرێمی کوردستان، داوای لە وەزارەتی دارایی عێراقی فیدڕاڵ کرد کە کێشەی تەرخان دووبارە نەبێتەوە، داوا لە وەزارەتی دارایی عێراق کرا، لە خشتەکانی بودجە، تەرخانی پێویستی بۆ جێگیر بکرێت، دوای ئەمەش بڕی 13,334,587,000,000   دیناری لە خشتەکانی بودجە وەك تەرخانی دارایی بۆ مووچە جێگیر کرا.

بەپێی کۆنووسی نێوان وەزارەتی داراییی حکومەتی فیدڕاڵ و نوێنەرانی حکومەتی هەرێمی کوردستان کە لە 1ـی شوباتی 2025 کۆنووسەکە لەلایەن خودی وەزیری دارایی و سەرۆکوەزیرانی عێراقی فیدڕاڵ پەسەند کراوە، بەپێی ئەو کۆنووسە، هەردوولا ڕێک کەوتن مووچەی هەر 12 مانگ، تەرخانی پێویستی هەیە و کێشەی تەرخان چارەسەر کرا، بەڵام لە ساڵی 2025، دووبارە گەڕێکی دیکەی بیانووەکانی بەغدا بۆ پرسی مووچە دەستی پێکردەوە، کە ئەمانە بوون:

• جێبەجێەکردنی یاسای خانەنشینیی یەکگرتوو: وەزارەتی داراییی حکومەتی فیدڕاڵی عێراق ڕایگەیاند، یاسای خانەنشینیی یەکگرتوو جێبەجێ دەکەن و دەبێت وەزارەتی دارایی و ئابووریی حکومەتی هەرێمی کوردستانیش، پابەندی ئەم جێبەجێکردنە بێت، بەهۆی ئەم هەنگاوە، مووچەخۆرانی لەدایکبووی ساڵەکانی 1962-1963-1964 کە ژمارەیان 30 هەزار فەرمانبەر بوو، پێکەوە خانەنشین کران.

• ڕاگرتنی سەرەمووچە، گواستنەوە و دامەزراندن: هەرچەندە لە ساڵی 2013ەوە، حکومەتی فیدڕاڵی یەک فەرمانبەریشی بۆ هەرێمی کوردستان دانەمەزراندووە، ئەوەش ستەمێکە لە هەرێمی کوردستان کراوە، سەرەڕای ئەوەی حکومەتی فیدڕاڵ، لە ماوەی 12 ساڵی ڕابردوودا، سەدان هەزار فەرمانبەری نوێی دامەزراندووە، بەڵام میلاکی هەرێمی کوردستان لە 2013وە پەسەند کراوە و هیچ گۆڕانکاریی تیادا نەکراوە، لە سەرەتای ساڵی 2025ـیش، بە بیانووی دروستنەبوونی پابەندیی دارایی، وەزارەتی داراییی عێراق، گواستنەوە و سەرەمووچە و هەموو جۆرە دامەزراندنێکی ڕاگرت، تا پەسەندکردنی یاسای بودجەی ساڵی 2026

• نەمانی تەرخانی دارایی: لە مانگی ئایار 2025، جارێکی دیکە حکومەتی عێراق، بە بیانووی فرۆشتنی نەوت و نەمانی تەرخانی دارایی، گرفتی بۆ ناردنی مووچە دروست کرد و دواتر بە ڕێککەوتنێك ئەم بابەتەش چارەسەر کرا

• داهاتی نانەوتی: لە دوای نەهێشتن و چارەسەرکردنی سەرجەم بیانووەکانی وەزارەتی داراییی حکومەتی فیدڕاڵی لەلایەن حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە، ئەمجارە پرسی داهاتی ناوخۆ خرایەوە بەرباس و بەغدا داوای 100٪ـی سەرجەم داهاتە نانەوتییەکانی هەرێمی کوردستانی دەکرد و کردی بە مەرجێك بۆ ناردنی مووچەی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان، هەرچەندە پێشتر لە ساڵی 2024ـەوە حکومەتی هەرێمی کوردستان، بەپێی یاسای بەڕێوەبردنی  داراییی عێراق، پشکی حکومەتی فیدڕاڵی لە داهاتی نانەوتیی هەرێمی کوردستانی دەخستە سەر هەژماری بانکیی وەزارەتی داراییی حکومەتی فیدڕاڵ، بەڵام لە دوای ڕاگرتنی مووچەی هەرێمی کوردستان بە بیانووی نەمانی تەرخانی دارایی، لە ناوەڕاستی ساڵی 2025، بابەتی داهاتی نانەوتییان وەک کێشەیەکی نوێ هێنایەوە بەرباس، هەرچەندە هیچ بنەمایەکی یاساییی نەبوو، بەڵام حکومەتی هەرێم لەپێناو چارەسەرکردنی کێشەی مووچەی فەرمانبەران و مووچەخۆران کە قووتی خەڵکە، لەو پێناوەدا نەرمیی زیاتری نواند و ڕەزامەندیی دا مانگانە 120 ملیار دینار لە داهاتی نانەوتی، ڕادەستی وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدڕاڵ بکات. هەرچەندە ئەو پابەندبوونە فشارێکی زۆری لەسەر خەرجیی بەکارخستن و پارەدارکردنی پڕۆژەکان و دابینکردنی پێداویستییەکانی دامودەزگاکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان دروست کردووە

• هەناردەی نەوت: لە دوای ڕێککەوتنی هەولێر و بەغدا لەسەر ناردنی داهاتی ناوخۆ، ئەمجارە پرسی نەوت جوڵێندرا و داوا لە حکومەتی هەرێمی کوردستان کرا کە دەبێت سەرجەم نەوتی بەرهەمهاتوو ڕادەستی وەزارەتی نەوتی حکومەتی فیدڕاڵیی عێراق بکرێت، دوای ڕێککەوتن لەنێوان هەرسێ لایەنی حکومەتی هەرێمی کوردستان، حکومەتی فیدڕاڵیی عێراق و کۆمپانیاکانی بەرهەمهێنانی نەوت لە هەرێمی کوردستان، دوای دوو ساڵ لە ڕاگرتنی، هەناردەی نەوتی کوردستان بۆ بازاڕەکانی جیهان دەستی پێکردەوە و پڕۆسەی فرۆشتنی نەوتی هەرێمی کوردستانیش ڕادەستی کۆمپانیای سۆمۆ کرا

• پرسی بەبانکیکردنی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان: یەکێکی تر لە کێشە و بیانووەکانی حکومەتی فیدراڵ و وەزارەتی داراییی عێراق بۆ مووچەی فەرمانبەران و مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان، پرسی بەبانکیکردنی مووچە بوو، هەرچەندە ساڵێک پێش ئەو داواکارییە، حکومەتی هەرێمی کوردستان لەڕێی پرۆژەی "هەژماری من"ەوە دەستی بە پرۆسەکە کردبوو، دوای گفتوگۆ و خستنەڕووی وردەکاریی پرۆژەکە بۆ بەرپرسانی حکومەتی فیدراڵ کە خزمەتگوزارییەکانی بەراورد بە پرۆسەی تەوتین زۆر زیاتر و پێشکەوتووترە و تێچووی مانگانەشی زۆر لەو سیستمەی عێراق کەمترە، ئەو بیانووەش نەما و لە ئێستادا زیاتر لە %90ـی مووچەخۆران و فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان لە پرۆژەکە تۆمار کراون و لە قۆناغی کۆتاییدایە

دۆسیەی نەوت لەنێوان هەولێر و بەغدا

لە 25ـی ئاداری ساڵی 2023، بەهۆی سکاڵایەکی حکومەتی فیدڕاڵیی عێراق لە دادگای نێودەوڵەتیی نێوبژیوانیی پاریس، هەناردەکردنی نەوتی هەرێمی کوردستان وەستا، دوای ساڵێك لە وەستانی هەناردەی نەوت، گفتوگۆکان لەنێوان هەولێر و بەغدا دەستی پێکرد و لە نیسانی 2024، هەردوولا گەیشتنە ڕێککەوتنێك بۆ دووبارە دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوتی هەرێمی کوردستان، بەڵام سەرەڕای ڕێککەوتنەکە، هەناردەکردنەوەی نەوت دەستی پێنەکردەوە، پیشەسازیی نەوتی هەرێمی کوردستان لە ڕێگەی وەبەرهێنانی دەرەكی و بەبێ خەرجكردنی یەك دینار لە بودجەی وڵات دامەزراوە، كەچی لە یاسای بودجەدا، هاوشێوەی ئەو پیشەسازییەی نەوتی عێراق هەژمار كراوە، كە لەسەر ملیاران دۆلار لە بودجەی گشتیی وڵات دامەزراوە.

ئەو بڕەپارەیەی بۆ (بەرهەمهێنان و گواستنەوە)ـی نەوتی هەرێم تەرخان كرابوو، بەهیچ شێوەیەک لەگەڵ تێچووی ڕاستەقینەی پرۆسەی بەرهەمهێنان و گواستنەوەی نەوت لە هەرێمی كوردستان نەدەگونجا، حکومەتی هەرێم لە سۆنگەی نیازپاکی بۆ چارەسەکردنی کێشەکان، بڕی زیاتر لە 11 ملیۆن بەرمیل نەوتی ڕادەستی حکومەتی فیدڕاڵ کرد، بەڵام بەرامبەر ئەو ڕادەستکردنە، یەک دیناری وەرنەگرت، بۆ ئەوەی بتوانێ لایەنی کەم شایستە داراییەکانی کۆمپانیا بەرهەمهێنەرەكانی نەوت بدات.

پرسی شایستە داراییەکانی کۆمپانیاکانی بەرهەمهێنانی نەوت، بووبە لەمپەرێکی گەورە لەبەردەم پرۆسەی دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوتی کوردستان، بەڵام دواتر، هەرسێ لایەن دوای گفتوگۆیەکی قوڵ و ورد، ڕێک کەوتن، کاتژمێری 7ـی بەیانیی ڕۆژی شەممە، 27ـی ئەیلوولی 2025، هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێمی کوردستان لە ڕێگەی بۆڕییەوە، سەرکەوتووانە دەستی پێکرد و 190 هەزار بەرمیل بە بۆڕییەکە ڕەوانەی بەندەری جەیهان کرا.

لەو ماوەیەی کە هەناردەی نەوتی هەرێمی کوردستان ڕاگیرابوو، زیانی زیاتر لە 25 ملیار دۆلار بەر ئابووریی عێراق و هەرێمی کوردستان کەوت، دوای دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوتی هەرێمی کوردستان تاکوو ئێستا، زیاتر لە 19.5 ملیۆن بەرمیل نەوت لە ڕێگەی کۆمپانیای سۆمۆوە هەناردە کراوە. (خشتەی5)

وەك لە خشتەکەی سەرەوەدا ئاماژەی پێکراوە، لە ماوەی 95 ڕۆژی کۆتایی ساڵی 2025ـدا، بە تێکڕا، ڕۆژانە زیاتر لە 206 هەزار بەرمیل نەوتی هەرێمی کوردستان، لە ڕێگەی کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوتی عێراق (سۆمۆ) هەناردە کراوە.

*- ئەم ڕاپۆرتە بە هاوکاریی تیمە تەکنیکییەکانی وەزارەتی دارایی و ئابووریی حکومەتی هەرێمی کوردستان، ئامادە کراوە.

بەستەر: دەقی ناوەرۆک (فایلی وۆرد)

بۆ داگرتنی ئەم ڕاپۆرتە بە شێوەی فایلی pdf کرتە لێرە بکە

کەرتی پەروەردە لە ساڵی 2025

خوێندنی کوردی لە دەرەوەی وڵات (دیاسپۆرا):

بەشداریپێکردنی 2,500 هاونیشتمانی لە خولەکانی فێربوونی زمانی کوردی بەشێوەی ئۆنلاین و ناردنی 8,500 کتێبی کوردی بۆ قوتابخانەکانی دیاسپۆرا.

وەزارەتی پەروەردەی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە ماوەی ساڵی 2025ـدا چەندین کار و چالاکیی گرنگی بۆ پێشخستنی کەرتی پەروەردە ئەنجام داوە، ئەم ڕاپۆرتە بەشێوەیەکی پوخت، سەرجەم کار و چالاکییە گرنگەکانی وەزارەت بۆ میدیاکاران و هاووڵاتییان دەخاتە ڕوو:

گەڕانەوە بۆ خوێندن

لە ساڵی (2025)دا، 8,836 قوتابی گەڕێندرانەوە بەر خوێندن، بەمەش کۆی گشتیی قوتابییە گەڕێندراوەکان بۆ خوێندن لە کابینەی نۆیەمدا گەیشتە 42,107 قوتابی.

بەدیجیتاڵیکردنی خزمەتگوزارییەکان

لە ساڵی 2025 چەندین پلاتفۆڕمی دیجیتاڵی بۆ پێشخستنی کەرتی پەروەردە و ئاسانکاری بۆ قوتابییان و بەخێوکەرانی قوتابییان ڕاگەیەندراوە، وەك:

1. ئەپڵیکەیشنی (ئی – هەڵسەنگاندن): لەسەر ئاستی کەرتی خوێندنی حکومی، ئەم خزمەتگوزارییە بەردەستە و بەخێوکارانی قوتابییان، دەتوانن لە ڕێگەی ئەم ئەپڵیکەیشنەوە ئاگاداری دۆخی منداڵەکانیان بن لەڕووی: نمرەکانیان، هەڵسەنگاندنیان لەسەر حەوت ئاست، خشتەی وانەکانی هەفتانەیان،  ئەرکی ماڵەوەیان،  تاقیکردنەوەکانیان، ئاگادارییەکان و پەیامی قوتابخانە،  ڕێنماییی پەروەردەیی
2. قوتابخانەی دیجیتاڵی: کردنەوەی قوتابخانەی دیجیتاڵی، بە هەماهەنگی میرنشینی عەرەبیی یەکگرتووی ئیمارات
3. :بەدیجیتاڵیکردنی وەرگێڕانی بڕوانامە: بە دیجیتاڵکردنی وەرگێڕانی بڕوانامە بۆ زمانی عەرەبی و ئینگلیزی (بە ماوەی 6 خولەک)، هەروەها ئامادەکردنی نووسراوی پێویست بۆ لایەنە پەیوەندیدارەکان
4. پلاتفۆرمی دیجیتاڵیی قوتابخانەکەم: ئەم پلاتفۆرمە بە زمانی کوردی (شێوەزارەکانی سۆرانی و بادینی) و ئینگلیزی بەردەستە، زیرەکیی دەستکرد لەخۆ دەگرێت و پلاتفۆرمێكی دیجیتاڵیی کارلێککارانەیە لە پرۆسەی فێربووندا لە هەرێمی کوردستان
5. پلاتفۆرمی (بەراوردکاری): ئەم پلاتفۆرمە تایبەتە بەو گۆڕانکارییانەی لە پڕۆگرامەکانی خوێندندا کراوە لەڕووی چەندیەتی و چۆنیەتی، لەنێوان ڕابردوو و ئێستادا.

دروستکردن و نۆژەنکردنەوەی قوتابخانەکان

1. (30) باڵەخانەی نوێ كراونەتەوە
2. (30) باڵەخانە لە دروستكردندان
3. لەسەر بودجەی ئاژانسی کۆیکای کۆری بە بەهای (12) ملیۆن دۆلار: دانانی بەردی بناغەی کۆمەڵگەیەکی پەروەردەیی, دانانی بەردی بناغەی سەنتەری ڕاهێنانی مامۆستایان, نۆژەنکردنەوەی کتێبخانەی زەیتوونە
4. نۆژەنکردنەوەی (43) باڵەخانە:

(10) باڵەخانە لەلایەن وەزارەتی پەروەردە

(22) باڵەخانە لەلایەن دامەزراوەی (کوردستان فاوندەیشن)

(10) باڵەخانە لەلایەن ئاژانسی کۆیکای کۆریا

(1) قوتابخانە لەلایەن دەزگای (ڕوانگە)

دانانی سیستەمی وزەی خۆر بۆ باڵەخانەی قوتابخانەکان

دانانی سیستەمی كارەبا بە وزەی خۆر بۆ (32) قوتابخانە، كە (25) قوتابخانەیان لەلایەن دەزگای خێرخوازیی بارزانییەوە و (7) قوتابخانەش لەلایەن ڕێکخراوی یونسێفەوە بووە.

گۆڕانکاری لە پەرتووکەکانی خوێندن

لە ساڵی (2025)دا گۆڕانکاری لە (22) پەرتووکی خوێندندا کراوە، بۆ ساڵی خوێندنی (2026 -2025) خرایە بەردەستی قوتابییان، وەك:

چاپکردنی پەرتووک

(22,134,074) کتێبی خوێندن بە ڕەنگ و کوالێتیی بەرز بۆ ساڵی خوێندنی (2026-2025) چاپ کراوە و خراوەتە بەردەستی قوتابییان.

خوێندن و  فێرکردنی زمانی کوردی بۆ کوردستانییانی دیاسپۆرا

لە چوارچێوەی گرنگیدانی وەزارەتی پەروەردەی حکومەتی هەرێمی کوردستان، بە زمانی کوردی و کردنەوەی کۆرسی فێرکردنی زمانی کوردی بۆ کوردستانییانی دیاسپۆرا و پاڵپشتیکردنی قوتابخانە کوردیەکانی دەرەوەی وڵات، بەهەماهەنگی لەگەڵ کۆنفیدراسیۆنی ڕەوەندی کوردستانی چەندین هەنگاوی گرنگ نراون، وەك:

1. دامەزراندنی بەڕێوەبەرایەتیی خوێندنی دەرەوەی وڵات
2. واژۆکردنی یاداشتنامەی لێکتێگەیشتن لەنێوان وەزارەتی پەروەردە و کۆنفیدراسیۆنی ڕەوەندی کوردستانی لە دەرەوەی وڵات
3. کردنەوەی کۆرسی چوارەمی فێرکردنی زمانی کوردی بەشێوەی سەرهێڵ (Online)، بە شێوەزارەکانی (سۆرانی، بادینی، کرمانجی)، بۆ کوردستانییانی دیاسپۆرا، لەم کۆرسەدا (2500) هاونیشتمانی بەشدارییان تێدا کردووە
4. چاپکردن و ڕەوانەکردنی (8500) کتێبی زمانی کوردی، بۆ ئەو قوتابخانە کوردییانەی دیاسپۆرا، کە لەلایەن کۆنفیدراسیۆنی ڕەوەندی کوردستانییەوە تۆمار کراون
5. فەراهەمکردنی خزمەتگوزارییە دیجیتاڵییەکانی وەزارەتی پەروەردە، بۆ ئەو قوتابخانانەی دیاسپۆرا، کە لەلایەن کۆنفیدراسیۆنەوە تۆمار کراون

دابینکردنی تەختەی زیرەك

دابینكردنی (200) تەختەی زیرەک (سمارت بۆرد) بۆ ژمارەیەک لە قوتابخانەکانی پارێزگاکان و ئیدارە سەربەخۆکان، بە بڕیاری مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان، بە بڕی (430) ملیۆن دینار.

گرنگیدان بە ژینگەی قوتابخانەکان

1. ڕاگەیاندنی هەڵمەتی (چاندنی داری زەیتوون)، بە پاڵپشتیی نووسینگەی یەکێتیی ئەورووپا
2. ڕاگەیاندنی پرۆژەی ژینگەدۆستی بۆ (100) قوتابخانەی هەرێمی کوردستان، لەلایەن دامەزراوەی (کوردستان فاوندەیشن)، لە چوارچێوەی ئەم پرۆژەیەدا، باخچەکانی ئەو قوتابخانانە چاک دەکرێن و ئاوی پاکی خواردنەوەی سەد قوتابخانەی حکومی لە کوردستان، دابین دەکرێت

بەستەر: دەقی ناوەڕۆک (فایلی وۆرد) 

بۆ داگرتنی ئەم ڕاپۆرتە بە شێوەی فایلی pdf کرتە لێرە بکە